دلقک نیک
سالواژهام «پیوستگی» است و شیوهام آهستگی.
برای پیادهروی در محله گردشی داشتم. آرام و هنوز همه در خواب. امروز صدای پرندهها را نشنیدم. در برگشت، نیمکتی دیدم بیرون خانهای که میدانم برای رهگذرها گذاشته شده. نشستم و دو تلفن زدم تا برای جمعه مهمان دعوت کردم.
به خانه که رسیدم، نزدیک ساعت کارگاه شعر بود. لپتاپ را آتش کردم و صبحانه را چیدم. اندکاندک از خواب بیدار میشوند و صبح خانه ما شروع میشود.
امروز شاهین خواست درباره کودکی، نوجوانی و حال حاضرمان، با استفاده از تشبیه و استعاره، جملههایی بنویسیم. خواست خطر کنیم و بیمحابا به آب بزنیم. با خودم گفتم:
ای دل که بیمحابا به آبی نمیزنی
بیقایقت میانه دریا چه میکنی؟
راستش، حالا که فکر میکنم، به وقت کودکیام زندگی برایم مثل جستوخیز کردن روی ابرها بود. ابرهای تپل و توپر و نرم و گرم مرا در خود جا میدادند و هیچ نمیپرسیدند. من هم فقط از آن بالا پایین را نگاه میکردم و از شوق پُر میشدم.
گاهی احساس میکردم انگار آبتوله خوردهام و تلوتلو میخوردم. همیشه همه جایم زخمی بود. فقط روی سرم سه تا جای بخیه هست و تا کف پایم اووه من نگم شما هم نپرس بالاخره آدمی که همهاش روی ابرها سیر میکند، سرنگونی را هم به جان میخرد.
از اینکه به من میگفتند خانم بزرگ، خوشم میآمد و سعی میکردم مقامم را از دست ندهم. اما بزرگتر که شدم، دلم میخواست مثل بچهها باشم؛ مثل بچهها فکر کنم. آنها مگر چه میخواهند؟ توجه. و در ازایش چه میدهند؟ لبخند.
حالا که فکرش را میکنم، از کودکی بیش از همهچیز به دلقک سیرک میماندم. همهاش میخواستم دیگران را بخندانم. این رسالت را هنوز هم به دوش دارم. در جمع خانواده کمحرفم؛ اگر من حرف نزنم، سکوت ولم میشود و خمیازهها بار.
دلقک درونم حالا دست به دامن کودک درونم شده تا دیگر نخنداند که خودش بخندد. خب، باید همین روزها یک فکری برایش بکنم، اساسی؛ قبل از اینکه مثل دلقکهای نامی جهان همه را بخنداند و خودِ تهیشدهاش را به دار مجازات بیاویزد. مگر نبود همین رابین ویلیامز؟ او را در کسوت کمدین خیلی دوست داشتم. با او از ته دل میخندیدم. فکرش را بکن، کسی که اینهمه آدم را میخنداند خودش!
و اما این تنهایی که باید باهاش پنج عبارت بسازیم! عبارتهای من همه در ساحل امنند. میدانستم به مذاق شاهین خوش نمیآید. تمرین را نفرستادم، اما این یکی دیگر برای دل خودم است.
تنهایی یعنی توی جمع، انگار ته چاه ویل گیر افتادهای.
تنهایی یعنی صبح که از خواب بیدار میشوی، بگویی: «آفتاب، خوش اومدی! برو به سلامت، میخوام بخوابم!» و پتو را بکشی روی سرت.
تنهایی یعنی بگویی: «میدونم دردت چیه»، اما وقتی به آینه نگاه میکنی، بگویی: «مرگت چیه؟»
تنهایی یعنی دوش نگرفتن، لباس خوب نپوشیدن، عطر نزدن.
و از همه مهمتر، تنهایی یعنی هر وقت مهمانها جمع میشوند، بیصدا بروی گوشهای بخوابی.
امروز خواندم:
چهل صفحه از عروسی عباسخان از مجموعه چارپاره مادران و دختران.
پاره بیست و سوم از سفرنامه ناصر خسرو را و یادداشت تکمیلی نوشتم بر پاره بیستودوم.
مروری بر بخش لبنان کتاب مارکوپلو منصور ضابطیان.
آدرس تلگرامم:
https://t.me/Mitra_Nevis39
میترا رستگاران
گزارش نیک 168
ششم آبانماه صفرپنج
دلقکسیرک نیک
سالواژهام «پیوستگی» است. شیوهام «آهستگی».
برای پیادهروی در محله گردشی داشتم. آرام و هنوز همه در خواب. امروز صدای پرندهها را نشنیدم. در برگشت، نیمکتی دیدم بیرون خانهای برای رهگذرها ،نشستم و دو تلفن زدم و برای جمعه مهمان دعوت کردم.
به خانه که رسیدم، نزدیک ساعت کارگاه شعر بود. لپتاپ را آتش کردم و صبحانه را چیدم. اندکاندک از خواب بیدار میشوند و صبح خانه ما شروع میشود.
امروز شاهین خواست درباره کودکی، نوجوانی و حال حاضرمان، با استفاده از تشبیه و استعاره، جملههایی بنویسیم. خواست خطر کنیم و بیمحابا به آب بزنیم. با خودم گفتم:
ای دل که بیمحابا به آبی نمیزنی
بیقایقت میانه دریا چه میکنی؟
راستش، حالا که فکر میکنم، به وقت کودکیام زندگی برایم مثل جستوخیز کردن روی ابرها بود. ابرهای تپل و توپر و نرم و گرم مرا در خود جا میدادند و هیچ نمیپرسیدند. من هم فقط از آن بالا پایین را نگاه میکردم و از شوق پُر میشدم.
گاهی احساس میکردم انگار آبتوله خوردهام و تلوتلو میخوردم. همیشه همه جایم زخمی بود. فقط روی سرم سه تا جای بخیه هست و تا کف پایم اووه من نگم شما هم نپرس. بالاخره آدمی که همهاش روی ابرها سیر میکند، سرنگونی را به جان خریده.
از اینکه به من میگفتند خانم بزرگ، خوشم میآمد و سعی میکردم مقامم را از دست ندهم. اما بزرگتر که شدم، دلم میخواست مثل بچهها باشم؛ مثل بچهها فکر کنم. آنها مگر چه میخواهند؟ توجه. و در ازایش چه میدهند؟ لبخند.
حالا که فکرش را میکنم، از کودکی بیش از همهچیز به دلقک سیرک میماندم. همهاش میخواستم دیگران را بخندانم. این رسالت را هنوز هم به دوش دارم. در جمع خانوادهی کمحرفم؛ اگر من حرف نزنم، سکوت ولم میشود و خمیازهها بار.
دلقک درونم حالا دست به دامن کودک درونم شده تا دیگر نخنداند که خودش بخندد. خب، باید همین روزها یک فکری برایش بکنم، اساسی- قبل از اینکه مثل دلقکهای نامی جهان همه را بخنداند و خودِ تهیشدهاش را به دار مجازات بیاویزد. مگر نبود همین رابین ویلیامز؟ او را در کسوت کمدین خیلی دوست داشتم. با او از ته دل میخندیدم. فکرش را بکن، کسی که اینهمه آدم را میخنداند خودش!
و اما این تنهایی و دیگران که باید باهاشون پنج عبارت بسازیم! عبارتهای من همه در ساحل امن خوش بودند. میدانستم به مذاق شاهین خوش نمیآید. تمرین را نفرستادم، اما این یکی دیگر برای دل خودم است.
تنهایی یعنی ته چاه ویل گیر افتادهای با مارو مور و از ما بهتران.
تنهایی یعنی صبح که از خواب بیدار میشوی، بگویی: «آفتاب، خوش اومدی! برو به سلامت، میخوام بخوابم!» و پتو را بکشی روی سرت.
تنهایی یعنی بگویی: «میدونم دردت چیه»، اما وقتی به آینه نگاه میکنی، بگویی: «مرگت چیه؟»
تنهایی یعنی دوش نگرفتن، لباس خوب نپوشیدن، عطر نزدن.
و تنهایی یعنی بیصدا بروی گوشهای بخوابی.
امروز خواندم:
چهل صفحه از عروسی عباسخان از چارپاره مادران و دختران.
پاره بیست و سوم از سفرنامه ناصر خسرو را و یادداشت تکمیلی نوشتم بر پاره بیستودوم.
مروری بر بخش لبنان کتاب مارکوپلو منصور ضابطیان.
آدرس تلگرامم:
https://t.me/Mitra_Nevis39
میترا رستگاران
گزارش نیک 168
ششم آبانماه صفرپنج
گزارش نیک شماره ۲
صبح دلانگیز سهشنبه بیدار شدم. نشستم پای لپتاپ و کمی کارهایم را به انجام رساندم. از ظهر و به مدت چند ساعت(!!) درگیر وصول مطالباتم بودم. خیلی ترسناک بود، من همیشه عادت داشتم به اینکه اجازه دهم حقم را بخورند چون یادگرفتهام مردم مهمترند.
یک ۲۴ ساعت عجیب را گذراندم و کلی درس برایم داشت، در حد یک پوستاندازی!
غروب که شد توانستم قسطهایم را کامل پرداخت کنم و خیالم راحت شود. یک جلسهی مشاوره با صاحب کسبوکاری هم داشتم که کنسل شد.
کمکم و با حس بهتری به آشپزخانه رفتم و ماکارونی گذاشتم، با ته دیگ سیبزمینی رنده شده.
ساعت ۹ تا ۱۰:۳۰ جلسه داشتم و دربارهی کتاب پسرک، موش کور، اسب و روباه کلی صحبت کردیم.
بعد از جلسه شام و چای خوردیم و خوابیدیم.
امروز من توانستم دربارهی حق خودم صحبت کنم و آن را طلب! چیزی که پیشتر در من نبود، چه چیزی نیکتر از این 🙂
بدهکاریام با حیاتواژهها صاف میشود
با درودی در سرود،ساعت ۷/۵ صبح زیر آسمان آبی و درخشانِ اهواز، صف میگیرم. کودکم هنوز. موزائیک معمولیِ کفِ حیاطِ مدرسه، فرش قرمز است، باغچهی کوچک پر گل، اما بدون درختِ گوشهی همان حیاط، جنگل رویاهایم. لیوان لاکی آبخوریام کریستال ناب، کیفِ کتابهایم، صندوقچهی طلا. غذاهای دستپخت مادرم شیرینترین شیرینیدنیا.
میشود در روزهای آفتابی خرما و ارده بخوری اما خوردنش در روز ابری یا بارانی، رفتن تا ته بهشت است.
«باغ ملی» کوچکِ کنار سینما ساحل، دشت بزرگِ بیانتهای خوشبختی برای سرسرهبازی و بستنی لیس زدن … زندهواژهها در من روانند، سرریز.
دم شاهین کلانتری گرم که حیاتواژهها را طلبکاری میکند.
کلاه جان
امروز خطاب به تو سخن میگویم. با تو که درونم هستی نه روی سرم. میخواهم قاضیات کنم. چون نقره خانم اگر بفهمد حالم خوب نیست، دق میکند. دوست ندارم بعد از سالها که پیدایش کردهام، از دست بدهَمش. هر لحظه دارم خودم را قضاوت میکنم: مرتب محکومم مرتبتر محبوس. حبس برای خودم میبرم: اتاق تنهایی، پیادهروی تنهایی. رنجِ صداقت و صراحتِ گذشته حال اکنونم را گرفته است. الهه علیزاده در سرزبان همینها را گفت و من تازه پی بردم. گفت اگر میخواهید «دوست داشته شوید» نقاب بزنید. حالا نه همیشه اما بیشتر مواقع همین است؛ دورویی و چند چهره داشتن، محبوبیت میآورد. دقیقن همین است.
پیادهروی در خانه بود، توی تراس. بیست دقیقه را بیوقفه راه میروم.
آخر شب میخانم:
«بگو که
متشکرم که هوا بارانیست
حالا که میتوانی از این سر دنیا/ به هر کجا
از قول من به هر کسی که پشت پنجرهای ایستاده/ بگو دوستش بدار
واز طرف من ببوس/ هر چه آدم و ابلیس ابری و بارانی را
بگو که آدم باران ندیدهای را
ببوس و بگو
که دیدهای/ آدم باران ندیدهای را
در باران
که چارچشم داشت
و چشمهای دیگری از این و آن/ به طور موقت
برای دیدن اشیاء خیس
و صورتی به قول شما / ازلی
که در روزهای آفتابی
کمتر ظاهر میشود …»
-علی باباچاهی، گزینهی اشعار
افشین عزیز
دیدم امروز نه برای رؤیاها که واسه کابوسهایم نیز شکرگزارم. نه، نمیتوانم چنین جادوی شگفتانگیزی را دستِکم بگیرم در دلِ روزمرگی. اینکه هر شب چشم روی هم بگذاری و زندگی دیگری با قواعدی دیگرگونه بگذرانی چیست اگر معجزه نیست؟ من کابوس میبینم، پس میدرخشم.
━━━━━━━━━━━━━━━━
بیفزایم فهرستی از ارتکابات سهشنبه را:
شروع روز با کتابیدن و نوشتونویس، ساماندهی برنامهی تازهی کلاسهای خصوصی، جلسهی «تمرینجا» و بازخورد به ۶ نفر، وبینار «نویسندهساز» و پرداختن به «حیاتواژه» و نگارش گروهی فهرستی از حیاتواژهها، پیادهروی در خیابان قصرالدشت شیراز و پرسه در دو کتابفروشی قدیمی و تهیهی چند کتاب ناب، برگزاری جلسهی چهارم ۱۴مین کارگاه شعر، به اضافهی نقد و بررسی تمرین جلسهی قبل، گلگشت شبانه در پارک عفیفآباد و مطالعه و مطالعه.
━━━━━━━━━━━━━━━━
یادآوری کنم:
ثبتنام دورهی جدید نویسندگی خلاق در جریان است.
اطلاعیهی ۱۵مین کارگاه شعر هوا شد.
از دوشنبهی بعدی کارگاه «خردهخاطره» را میآغازیم.
━━━━━━━━━━━━━━━━
ما آیندگانیم.
خانم ابراهیمزادهی عزیزم سلام. دارم مطلبی دربارهی کیارستمی میخانم. گویا سالها پیش نشان افتخاری از سمت امپراطور جاپان کمایی کرده. به پاس تبادلات فرهنگی میان ایران و جاپان، ارتقا سطح فیلم و گسترش فرهنگ جاپان. سوالی مطرح شد برایم حین خاندن: هنر در خدمت انسانهاست یا انسانها در خدمت هنر؟ قدیمترها فکر میکردم هنر در خدمت انسانهاست. حال اما دچار تردیدم. نیازمند بازنگری. این دو را سوا از هم نمیبینم هر چه فکر میکنم. رابطهای متقابل میدانم. هر دو طرف اثر میگذارند و اثر میپذیرند. اینجا خدمت را کار کردن برای کسی به قصد کمک میدانم. خانم ابراهیمزادهی عزیزم بنویسید از جهانبینیتان، از دغدغههای فکری و روزمرهیتان. گرچه ظاهرن پاسخی یافتهام اما روزنهای باز میگذارم همیشه، برای بازنگری. کسی میگفت عشق چشمهای آدم را کور میکند و دوست باز. واژهها شگفتانهاند خانم ابراهیمزاده. میتوانند طناب دار شوند یا که پلی برای دوستی. انتخاب من همیشه دومیست. عذرخاهم بابت تاخیر در پاسخ نامه.
صبح پنج ونیم بیدار شدم. منگ بودم اما سعی کردم بر خودم مثلث باشم. خودم را به سرویس رساندم. چپیدم توی صندلی و خوابم برد. توی اداره سرحال بودم. نوشتم و نوشتم تا جایی که سرعتِ دستانم توی کیبورد از کلمات جلو میزد. مثل اینکه گاهی توی اتوبان آنقدر آتشمان تند است که سرعتِ خودمان از ماشین جلو میزند. به خودم گفتم اینطوری خوب است. گاهی نوشتن مثل یک مخدر عمل میکند. تو را با خودش به قعر چیزی میبرد. نه اینکه اهل مواد باشم. حدسم این طور است. کتاب مجموعه شهر تورج رهنما را باز کردم یک شاعر انتخاب کردم. منوچهر آتشی. شعر اول را خواندم. آتشی به پا کرد آتشی. گُر گرفتم. بعدی را خواندم. و عطشِ آتش مرا به شعلهی بیشتر کشاند. خوشم آمد از این آتشبازی. خودم یک متن نوشتم ادامهی آتشی که برپا بود درونم را سوزانده بود. با نوشتن، خاموشش کردم. تمرین شعرِ ” شعرماهی” را کمی جلو بردم. حالا در شب آرامترم. کمی صوتِ استاد جیم ران را گوش کردم. هربار که گوش میدهم گویی حرفِ تازهای میزند. کهنگی ندارند بعضیها. به دنبالِ درآمدم. این روزها خیلی بدهکارم. در ادامهی شب، کتابِ چیرگی را میخوانم.
تا بعد
https://t.me/hamidrezashad
طبق معمول، صبحانه درست کردم. حرکات کششی انجام دادم. و مهمتر این که 25 دقیقه صفحات صبحگاهی نوشتم.
کار چنین شده است، که بدی میرود و بد دیگری جایگزین میشود. فقط نحوه بدی فرق میکند. نگویم برایت.
مأموریتهایی که میروم با پیادهروی همراه است. اگر پیادهروی حساب شود، پیادهروی امروز را رفتهام.
امید که کلمهبرداری هم برای من عادت شود.
یادگیری برای یک مهارت جدید هنری. و چه ذوقی میکنم. به دلم میچسبد.
خریدهای اینترنتیم را انجام دادم.
در وبینار، استاد از یداله رویایی گفتند و نقش استادی ایشان. آقای کلانتری هم برای من از استادهای فراموشنشدنی خاهند بود.
آزادنویسی با ترانه زیبایی از فرامرز اصلانی. نمیدانستم بنویسم یا گوش دهم. از تنهایی میگفتند و من کاملن درکش کردم.
ساجده جان از شعر گفتند. کاش من هم، بتوانم به درک شعر گفتن برسم.
سلام بر تو که میدانم این روزها داری آجرهای کوچک کلمه را روی هم میگذاری، به امید روزی که از میانشان خانهای بسازی به وسعت تمام حرفهایی که در دلت ماندهاند. امیدوارم امروز هم دستت به نوشتن رفته باشد و مثل همیشه پرتلاش به مسیرت ادامه دهی.
امروزم خیلی عجیب شروع شد. ساعت اتاق خوابیده بود و من به این هوا که ساعت ۵ صبح است، آنقدر خوابیدم که خواب ماندم. بیدار که شدم، ده و نیم صبح بود. دیر به سر کار رفتم و مجبور شدم کمی بیشتر بمانم. بعد از آن همسرجان آمد دنبالم و با هم قهوه خوردیم. بعد هم غذا خریدیم و برگشتیم خانه. خلاصه که امروز، چند ساعتی در جریان عادی زندگی شناور بودم.
وقتی به خانه برگشتم، کمی آزادانه نوشتم. بعد رفتم سراغ فصل یازدهم «مادران و دختران» که وبینار شروع شد و باقی ماجرا به نوشتن گذشت. در وبینار هم آزادانه نوشتیم؛ ای کاش بشود با این همه آزادنوشتن، بالاخره یک روزی آزادی را هم تجربه کنیم.
راستی، یادم رفت بگویم دلیل اصلی خواب ماندنم چه بود. بیشتر از ساعتِ اتاق خواب، تقصیر جیرو بود. البته نه خود جیرو، بلکه اپیزود «رویای جیرو» از پادکست داکس که دیشب تا دیروقت گوش میدادم. از آن شنیدنیهایی بود که آدم دلش نمیآید نیمهکاره رهایش کند و بخوابد.
جیرو، مرد ژاپنیای که تمام عمرش را صرف بهتر کردن سوشی کرده، حتا در سالخوردگی هم معتقد است میتواند کارش را بهتر از قبل انجام دهد. او به نقطهای نمیرسد که با اطمینان بگوید: «خب، دیگر تمام شد؛ من استاد شدهام.» او فکر میکند همیشه جزئیاتی هست که باید اصلاح شوند، مهارتی که باید صیقل بخورد و راهی که باید دوباره پیموده شود.
با خودم فکر کردم ما هم در نویسندگی کمابیش با همین ماجرا طرفیم. خیال میکنیم باید روزی برسد که دیگر خیالمان از بابت نویسنده شدن راحت شود؛ روزی که جملههایمان بینقص باشند، ایدههایمان ته نکشند و هر بار قلم دست میگیریم، شاهکاری از آب دربیاید. انگار نویسنده شدن مدرکی است که یک روز صادر میشود و بعد میتوانیم با خیال راحت آن را قاب کنیم و به دیوار بزنیم.
اما شاید نویسندگی بیشتر شبیه همان سوشی درست کردن جیرو باشد. برگشتن مداوم به کاری که دوستش داریم، دیدن عیبهای کارمان، دوباره امتحان کردن و پذیرفتن اینکه همیشه چیزی برای بهتر شدن وجود دارد.
یک نکتهی دیگر هم برایم جالب بود. جیرو برای رسیدن به استادی، سالهای زیادی را صرف کارش کرده و این مسیر بیهزینه نبوده است. اینجا بود که فکر کردم ما هم باید بهای زیادی بدهیم اما حواسمان هم باشد که عشق به نوشتن، قرار نیست بهانهای شود برای ندیدن باقی زندگی. قرار نیست برای نویسنده شدن، از آدمی که هستیم، از رابطههایمان و از لحظههایی که میتوانند خوراک نوشتنمان باشند، غافل شویم.
ما گاهی به خاطر ننوشتن عذاب وجدان میگیریم و گاهی هم آنقدر در فکر نوشتن غرق میشویم که زندگی کردن را از یاد میبریم. حال آنکه شاید قرار است این دو دست یکدیگر را بگیرند؛ زندگی به ما چیزی برای نوشتن بدهد و نوشتن کمکمان کند زندگی را بهتر ببینیم.
جیرو یک عمر برای بهتر کردن سوشی وقت گذاشته است. ما هم میتوانیم یک عمر برای بهتر نوشتن وقت بگذاریم. نه با این خیال که سرانجام روزی به نقطهی بینقصی میرسیم؛ چون خودِ این تلاش برایمان معنا دارد.
گزارش امروز من همین بود؛ کمی کار، کمی قهوه، کمی نوشتن، کمی خواندن و اندکی تأمل دربارهی راهی که انتخاب کردهایم.
راستی زکیه، فکر میکنی ما بیشتر به تمرین و ممارست احتیاج داریم یا به اینکه دست از سخت گرفتن به خودمان برداریم و اجازه بدهیم نوشتن، بهجای یک وظیفهی سنگین، بخشی از زندگیمان باشد؟ خوشحال میشوم در نامهی بعدیات جواب سوالم را بدهی.
با مهر و آرزوی جملههایی که هر روز کمی بیشتر شبیه خودمان باشند،
سالواژه: نظم
خانه تمیز است. همهی ظرفها شستهام. لباسهای شستهشده روی بند، لباسهای خشک شده، تا شده داخل کمد.
شام لوبیا پلو داشتیم. همه چیزش تازه بود.
ناهار ترش واش داشتیم. سبزی ترش واش نداشتم با سبزی کوفته درست کردم. عطرش زیادی تند شد. قبلاً با سبزی کوکو درست کرده بودم، عالی شده بود. عطرش ملایم بود. نباید به ترکیبات اصلی غذاها دست بزنم. خلاقیت هم حد و حدودی دارد.
یک نقاشی را روی پارچه دو متری منتقل کردم. بدون پروژکتور و بزرگنمایی. مستقیم روی پارچه بزرگ نمایی کردم. کار سختی بود.
خانهی مادر هم رفتم. یک چای مهمانش بودم و با خواهرم خانهاش را تمیز کردیم برای مهمانی بعدی.
پیج عذرا را دیدم. کالیگرافی هم اموخته است.
پیادهروی رفتم دو نوبت.
از صبح با سایتم درگیر بودم. نمیتوانستم چیزی منتشر کنم. به ویرگول برگشتم. سایت لجش گرفت، دوباره راه داد به انتشار.
علف ایام خواندم. واژههایم شد: بیحفاظ، اعراض، خرم و منور و چشمنواز، میعاد، پیکاب، آفتاب خدنگ، رشته دوال، فرز و جلد و چابک، شلال و ذوب بهاره دست به قلهها نمیرساند.
سمفونی مردگان را تمام کردم. میرویم سراغ کتاب جدید برای باهم خوانی با دوست.
شاید سرخ و سیاه را از نو بخوانم. همت بلند میخواهد.
شعرهای انتزاعی هم احساسند
گاهی شعری مینویسم که هیچ نسبتی با من ندارد، مثلن چرا نوشتم: «شعرِ خلوت»؟ شعرِ خلوت چیست؟ نمیدانم. اما فقط احساس میکنم شعری وجود دارد که به زبانِ خلوت حرف میزند. من به کارم ایمان دارم، نه اینکه شعرِ خوبی مینویسم، نه. به اینکه در مسیرِ نوشتنِ از احساساتم، درست پیش میروم. من کاری به قضاوتِ دیگران ندارم. آزادِ آزاد باشید. هر چه دلِ تنگت میخواهد از شعرم، برداشت کن. من هیچ بحثی دربارهی برداشتِ معناییِ مخاطب از کلمههای شعر ندارم. من در قالبِ شعر آزادم. پس تو هم آزاد باش. مهم این است که اگر حرفی را نمیتوانم با نثر بنویسم، به شعر بنویسم. دیروز یک شعرِ سهسطری را ویرایش کردم و در کانالِ شعروارهی پیونی به اشتراک گذاشتم. در شعر، عامدانه از سهنقطه استفاده کردم. چند انتخاب برای آن سهنقطه داشتم، ولی فکرهایی گذشت و احساساتی را تجربه کردم که تصمیم گرفتم با همان حس رهایش کنم.
مهمترین اتفاق امروز صحبت تلفنی با دوستم بود:
گفتم: دربارهی شعرِ دیروزم چه حسی داری؟ گفت: با شعرهای تو، وقتی هر کدوم از شعرهای کانالت رو میخونم، توی خلاء بزرگی میرم. گفتم: خلاء که حس خوبی نیست، یعنی چهطوری؟ گفت: نه، حس خوبی دارم، شعرهات حسِ آرامش و تفکر بهم میده. بهم میگه: بیشتر فکر کنید. ازش چیزی دربیارید. شعرهات سطحی نیست. میری تو حال و هوای خودت و باهاش کیف میکنی. با شعرهات چنین حسی دارم. گفتم: این دقیقن همون حسیه که خودم موقعِ نوشتن شعرها دارم و خیلی خوبه که این حس منتقل شده. گفت: آره، پس موفق شدی حست رو با شعرت منتقل کنی. دوستم از من دلخور بود. البته از آن دلخوریهای شیرین، نه شکوه و شکایت. میگفت: «برای من خیلی کم، وقت داری. نیستی همش.» بافرهنگترین و متمدنانهترین مکالمههای عمرم را با این دوستم داشتم. بعد دربارهی رنگ و بوم حرف زدیم. دربارهی لوازم نقاشی و بِرندهای رنگها تخصص دارد. داشت از موضوعی حرف میزد، من خیلی دقیق و ساکت گوش میکردم. با شوخی گفت: داری یادداشت میکنی؟ گفتم: نه داشتم فکر میکردم. سکوتهایِ بین حرفهای من را میشناسد و خودش هم همینطور است، بین حرفها سکوت را هم حرف میزند. دربارهی اینکه کدام حرفهایش را میتوانم بنویسم و منتشر کنم، توافق کردیم.
برای امروز کافیست. امروز دوست دارم شعر بخوانم. شعرهای شهریار. رفتم کتاب انتخاب کنم برای نوشتن از کتاب، کنارِ کتابخانه غرقِ خواندن شدم. الان دوباره برگشتم به اتاقِ کارم. شاید یک روز دیگر از کتاب بنویسم.
کلمهبرداری:
گُلریسه
گرانجانی
طلایهدار
پریدهرنگ
گُلگونگونه
از صداها و بوها و حسها:
الان ساعت 21:04 است. باز همسایه، پیانو مینوازد. یادم میآید که غیرقابلتحمل بود این صدا، پس دعا کردم کاش زودتر یاد بگیرد. الان ملودی میزند. یادم میآید همهی روزهای جنگ را هر ساعت تمرین میکرد. تحملش سخت بود ولی میدانستم که مثلِ خودم به هُنر پناه آورده. از بوها هم بوی اسپری بدنم را که کُل خانه را گرفته است. بوی شیرین و ملایم. اسم بِرند را بگویم؟ تبلیغ میشود. او پیانو مینوازد و من در خانهی روبرویی مینویسم. الان، قطعه را عوض کرد. نمیدانم چرا احساس میکنم نوازنده، دختر است. شاید چون ملودیهای مِلو انتخاب میکند؟
امروز سلولهایم را دفریز کردم. از منفی ۷۰ درجه آوردمشان ۳۷ درجه. امروز روز سختی است برایشان و تا فردا خیلیهایشان میمیرند. اگر همهشان نمیرند. و من از صبح دست به دعایم که همهشان نمیرند و یک تعدادی بمانند برایم. فردا باید بروم ببینم چه شده.
بعد از دفریز رفتم ناهار و آمدم خانه و بعد از انجام روتینهایم رسیدم به وعدههای کاری. من اسمشان را گذاشتهام وعده. هر دو ساعت کار را میگویم.
مشکل دیروز و پریروزم این بود که خسته بودم و تا شروع میکردم خوابم میگرفت و بعد از کلی مقاومت خوابم میبرد و برنامهام به هم میریخت. امروز در راه برگشت به خانه به خودم گفتم برای این که مشکل را حل کنی به رسمیت بشناسش. اگر قرار است خوابم ببرد بگذار خودم کنترلشده بخوابم. به همین خاطر قبل از شروع وعدهها ساعت گذاشتم و رفتم رختخواب و نیم ساعت خوابیدم. البته نیم ساعت میخواستم بخوابم، ۴۵ دقیقهای شد. ولی مهم نیست. مهم این است که بعدش سرحال بودم و راحت رفتم پای کار و دیگر وسط کار نه بیحوصله بودم نه خوابم برد.
از آن کاری شروع کردم که ازش خوشم نمیآمد. اصلاً دوست نداشتم بروم سراغش ولی گفتم تا آخر هفته روزی دو ساعت کار کنی تمام میشود.
بعد از دو ساعت گفتم خب تمام شد و بروم سر کارهای دیگر. ولی دیدم خوب افتادهام روی روال. چرا ادامهاش ندهم؟
این شد که وعدههای بعدی را هم گذاشتم برای همین کار و یک عالمهاش جلو رفت. فکر کنم فردا یک وعدهی دیگر هم وقت بگذارم تمام میشود و خلاص.
شاید بعضی روزها، بیخبر، در واقعیت رویاهایمان را زندگی میکنیم، اما آنقدر درگیر یأس و ناامیدیهای ذهنیمان هستیم که انگار این اصلاً رویای ما نبوده است. وقتی تمام میشود، تازه میفهمیم که از آن لذت نبردهایم.
آنوقت شبها رویای دیگری میبافیم و آن را زیر بالش پرمرغیمان مچاله میکنیم، به امید رسیدن به آن.
اما مرغها که پرواز نمیکنند. مرغها میپرند، تخم میگذارند و از زندگی مرغانهشان در لانه، نهایت رضایت را دارند.
این است فرقشان با ما، فرق ما و بالشهای پرمرغیمان.
مثل این روزهای من که حالم خوب است و از اینکه هر روز قدری برای هدفها و کلمهی سالم پیشتر میروم خوشحالم.
به روزم تا این ساعت ۹ میدهم به امید کامل شدنش پیش از نیمه شب.
امروز بعد از انجام کارهای معمولی اما قشنگ به نوشتن پرداختم و تعهدورزی هم برای خودش دور سرم میگشت و مواظبم بود که راه اشتباه نروم و بعد به عشق دیرینهام پیادهروی رفتم و ساعت شش صبح برگشتم چه هوایی و چه سکوتی اما شهر ما تهران در شب در قلمرو گربههاست و امروز به این موضوع فکر کردم که گربههای ایرانی بخشی از هویت کشور ایران هستند. و گربههای ایرانی در دنیا معروفند. صبح شروع روزی پر بار است باید بهره بگیریم و عشق بورزیم. خوردن چیزهایی که دوست داریم هم لذت بخش است اما دور هم مثل خوردن صبحانه که صرف شد و دوباره به فکر ناهار افتادم و کوکو سبزی گزینهی خوبی بود. و درست شد و کتاب نونوالقلم جلال را شروع کردم که بخوانم. امروز با دیدن گلهای گربه یادی از بچگی خودم کردم که در حیاط خانهی ما که حوضی وسطش بود و دار و درخت و گل و گلکاری فراوان در اطراف آن بود محل زاد و ولد گربهها بود وای که چقدر توله گربهها ناز بودند و مادرشان وحشی بود و چنگول میگرفت. از خوردن یک چای آرامش گرفتم.روز نظافت خانه بود و خودم را نابود کردم الان که گزارش مینویسم روی صندلی نشستم و خیلی خستهام. در وبینار خانم یاوری شرکت کردم. و خیلی یاد گرفتم با دوستانم تلفنی حرف زدم و در وبینار استاد کلانتری هم شرکت کردم که واقعا تمام انگیزه و نوشتن را از آن وبینار دارم. در باره گربهها در کانال تلگرام نوشتم فردا آن را بخوانید. به خودم نمرهی نه میدهم. آدرس کانال تلگرام مهرابی این است. 👇 💫
https://t.me/notetoday1
سال واژه: پذیرش
قدری آرامش به جان خریدم؛ برای هیچ کار مهم و غیر مهمی از خانه بیرون نرفتم. صبحانه خوردم و بساط سوپ هفتگی را راه انداختم.
با تافی حسابی اوقات سپری کردم.
بعد از مدت ها سری به اینستاگرام زدم، بیشتر متوجه ی ترک اعتیاد خود شدم. دیگر برایم جذاب نیست و احساس تعلق به آن ندارم.
برای بار چندم لپ تاپ را برای اصلاح نهایی رزومه روشن کردم، تغییرات نهایی اعمال شد و دومین پی دی اف را گرفتم.
ظرفی سوپ لذیذ تقدیم همسایه جان کردم.
به وبینار نویسنده ساز پیوستم و لذت بردم.
غذای فردای سر کار را آماده کردم؛ خوراک مرغ و قارچ.
پخش کردن غذای گربه ها را با پیاده روی شبانه همراه کردم.
رزومه ای برای یک فرصت شغلی ارسال کردم.
در لینکدین در حال گشت و گذار فرصت های مناسب هستم.
قبل از اینکه خواب من را ببرد، گزارش نیک امشب را نوشتم.
گزارش نیک ۱۶۹ فرح
رویانگاری نکردم. و خوابها هم بکلی از یادم رفتم حیف.
روزانه نویسی با جزییات نوشتم خدا خیرش بده لیلا ناصری دوست نویسندهام را ، که چالش روزانه نویسی را پارسال با جزییات، یکماهی برگزار کرد.
امروز وقت دکتر زنان داشتم. دکتر خودم وسط شهر است رفت و آمد تمام وقتم را میگرفت. پس از دکتری که نزدیک خانه بود وقت گرفتم. باید آزمایشهای روتین سالانه ماموگرافی و سونوگرافی را که هفته پیش انجام دادم، را به دکتر زنان نشان بدهم که او هم بگوید همه چیز نرمال است. تا خیالم راحت شود مادر بزرگ مادرم از سرطان رحم در دهه ۶۰ زندگیاش رنج برد تا مرگ را در آغوش گرفت.
با اسنپ تا میدان کاج رفتم و بعدن تا مطب دکتر کمی پیاده رفتم. فکر کردم همین اول میدان کاج هست. به مسجد قدس نزدیکتر بود، تا به میدان کاج. دکتر تابلو نداشت. پلاکارد اسم دکتر در سردر مطبش آویزان نبود. طبقه چهارم بود هیچ آدرس دهی در طبقه اول، راهنمایی برای دکتر مورد نظرمن نداشت. دکتر دیگری هم در آن ساختمان بود که تابلو داشت و در هم کف هم راهنمایی برای مطبش کرده بودند. این مطب انگار قاچاقی بود، بینام و نشان. ( دختر عموی دخترم معرف بود والا سریع بر میگشتم) مطب تمیز بود. با مبل های طرح چرم مشکی در اتاق انتظار دورتادور چیده بودند. وقتی دکتر وارد شد زن جوان زیر ۴۵ بنظرم آمد. سرخوش و شاد و شنگولی بود که آواز میخوند. این همه دکتر زنان در این سالها رفتم چه در ایران و چه در امریکا ، دکتر بیخیال و سرمست مثل او ندیدم . خوشرو و خوش برخورد بود. با زمزمه بلند شعر و آواز وارد مطب شد. همه را با اسم کوچیک صدا میزد. . از هر سوالی که کرد کلی هم اطلاعات به من داد.
برای گرفتن هزینه ویزیت ، منشی کارت خوان نداشت. البته خیلی دکترها الان کارت خوان ندارند و باید به حساب خودشان یا منشیشان حقویزیت را واریز کنی. ( برای فرار از مالیات میگویند کارت خوان به حساب خودشان ندارند.)
توالت فرنگی داشت ولی منو به توالت ایرانی راهنمایی کرد. دو جا برای دستمال کاغذی لولهای توالت داشت اما خالی از دستمال کاغذی بود. بعد که من به منشی گفتم، گفت که بالا کابینت توی توالت دستمال کاغذی گذاشتهام.
جاپایی که بالای تخت معاینه بری بدجوری کائوچویش شکسته بود. دمپای دم تخت معاینه برای بیمار نداشت. وسایل پاپ اسمیر را ۶۰۰ هزار تومان منشی گفت که به حساب دکتر واریز کنم. البته زودتر ویزیت ۷۵۰ هزار تومان را به کارت دکتر که شمارهاش را داد واریز کردم.
پاپ اسمیر را قرار شد خودشان به آزمایشگاه مورد نظرشان بفرستند. و بعد از آزمایشگاه با من تماس میگیرند برای هزینه، که نتیجه آزمایشات را اول برای من و بعدش برای دکتر هم پیامک میدهند. که البته این یک مرحله کار مریض را آسونتر میکند.
بعدازظهر هنگام استراحت از ساعت سه که روی تخت دراز کشیدم تمام جلسه چهارم کارگاه شعر را گوش دادم.و خوابیدم کاملن هوشیار بودم ، اما در حالت رخوت عجیبی فرو رفتم، مثل مدیتیشن شد به همه چیز آگاه بودم. اما جواب کسی را نمیدادم. زیر پتو تدی رفتم ، روبروی تختخوابم شوفاژ برقی روی درجه کم روشن بود . و منم ریلکس فقط به حرفای استاد شاهین گوش دادم . فهمیدم محمد به من سر زد، خونه ساکت بود و منم بدون هدفون جلسه چهارم شعر را گوش دادم.
وفتی بچه بودم… با این شروع باید جملاتی را مینوشتیم و تداعی را میگرفتیم و بهش بال و پر میدادیم.
وقتی بچه بودم مدادرنگی بدون نوک بودم.
وقتی بچه بودم ماهی حوض مادر بزرگ بودم. وووو
در وبینار نویسنده ساز شرکت کردم. و ۱۵ دقیقه آزاد و رها و بداهه نویسی انجام دادم.
سریال کرهای هر روز را دیدم کاش زودتر تمام بشه. درسته این سریالهای کرهای داستان پیچیده دارند، اما این سریال از رقابت دانش آموزان و والدینشان به جنایت رسید. کمی حوصله سر بر شده.
🐌حلزون خوب با دوستانش بهش خوش میگذره به قول امریکاییها “گود لاک”
✍️گفتم تولد/ گفتی مرگ/ تولد دومت مبارک
– یکی از خوبیهای بههمریختگیِ اوضاع این است که از قوانین خودت عدول میکنی. (به خدا که حتمن باید عدولکردن را به کار میبردم. اصلن چرا اینجا گفتم که حیف شود؟ باید صحنهای مینوشتم و میفرستادم تمرینجا تا استاد نتوانند از گازخورددادن عدول کنند و حسابی از خجالت خودمان که هیچ، اجدادمان هم دربیایند که البته حق هم داشتند در آن شرایط عدولناپذیر.)
داشتم میگفتم که وقتی شرایط خوب است جرأت نمیکنی از قوانینی که تعریف کردهای سر باز بزنی اما وقتی اوضاع خوب نیست از آنها رد میشوی.
حالا عدولکردنِ این روزهای من چیست؟ اینکه چیزها را نشسته میگذارم در یخچال و میگویم این یخچال دیگر یخچال روزهای عادی نیست، میشود قوانین را نادیده گرفت. (واقعن این حد از هنجارشکنی و قانونگریزی در انقلابها هم دیده نشده است. حالا لازم نیست آدم انقدر هم زیادهروی کند در عدولکردن یا ورودکردن یا دخولکردن یا هر نوع کردن دیگری.)
خواستم بگویم بد نیست گاهی خودخواسته از قوانینی که ساختهایم چشمپوشی کنیم پیش از آنکه بههمریختن اوضاع مسبب شود. شاید نیاز باشد بعضی قوانین را بازتعریف کنیم، شاید زیادی داریم سخت میگیریم چیزهای پیشپاافتاده را، شاید آنقدرها هم مهم نبودهاند که تبدیل شوند به قوانین ذهنی، شاید…
– بعضی وقتها که وارد جاده میشوم همان ابتدا احساس خستگی میکنم چون میدانم که چقدرِ دیگر باید برانم. ذهنم به مقصد نظر دارد و آن را بسیار دور از دسترس نشانم میدهد و همین نگاه ناامیدی و فرسودگی را به من القا میکند. میدانم که نباید به ذهن میدان بدهم وگرنه راه را خیلی طولانیتر از آنچه هست مینماید. خیلی از مسیرها در زندگی جادههایی هستند که هزاران بار در آنها راندهایم؛ مثلن شغلی که سالهاست به آن میپردازیم، روزمان هنوز آغاز نشده ما خستهایم چون ذهن مسیری تکراری را برایمان تداعی میکند و آن را طولانی و طاقتفرسا نشان میدهد، درحالیکه کافیست حواسمان را به همین صد مترِ پیش رو بدهیم و مناظرِ اینجا را ببینیم، آن وقت خواهیم دید که کیلومترها مسیر را بدون دشواری طی خواهیم کرد.
– خانم همسایه همزمان با من رسید با کلی خرید. همهی خریدهایش را تا طبقهی چهارم بردم که انصافن هم سنگین بودند. البته من واقعن عادت دارم و کلن نگاهم به این حرکت چیزی شبیه به وزنه بلندکردن است و اصلن آزارم نمیدهد. اینکه خیلیها در سن من نمیتوانند از سه طبقه بالا بروند باعث حیرتم است، نمیفهمم چطور میشود بدن را به اینجا رساند که از عهدهی این کارِ ساده برنیاید درحالیکه بدن انسان قابلیتهای حیرتانگیزی برای پذیرفتن چالشها دارد. بگذریم.
شرایط این خانم برایم عجیب است؛ او همیشه دستتنها خرید میکند و ماشین هم ندارد. با اسنپی مملو از خرید برمیگردد. به قول خودش ضروریها و غیرضروریها را جدا میکند، غیرضروریها را در زیرپله میگذارد تا وقتی بچهها آمدند بالا ببرند و ضروریها را خودش به تنهایی بالا میبرد درحالیکه همسرش همیشه خانه است و دختری تقریبن سی ساله هم دارد که او هم همیشه هست. اما هیچوقت ندیدم وقتی میرسد زنگ بزند و از آنها بخواهد بیایند برای کمک. (خداوند حفظ کند تکتک مادران را که آنها عشق خرج زندگی میکنند و خیلی اوقات دستتنها تمام بار زندگی را به دوش میکشند. ❤️❤️)
– پروردگارا، در کشمکش میان غمِ گذشته و ترس از آینده تنها یک جای امن وجود دارد؛ این لحظه که جایگاه امن شماست و همین لحظه است که تبدیل میشود به گذشته و آینده. شما هم در گذشته بودهای و هم در آینده خواهی بود. پس ما برای چه چیزی غمگینیم و از چه چیزی میهراسیم؟
قبل از ظهر آزادنویسی کردم. حیاتواژه نوشتم: باغچه، گلدان، آب، باغ، رود، سبزه، هوای کمی ابری، انگور، خرمالو، رطب، خرماارده، آبگوشت، سبز، آبی، سبزآبی، نارنجی، زرشکی، بنفش، کتاب، کتابخونه، بچه، خندهی بچه، دوست، دورهمی، خوشصحبت، صمیمی، مهربان، تور مسافری، محبت، طنز، شوخی، نقاشی، خوشنویسی، نی انبان، چراغ، نور، خیابان، پیادهروی، پارک، همشاگردی. بعد در مورد هر کدام کمی توضیح دادم:
هرچقدر که گل و گلدان و باغچه حالم را خوب میکند. برعکس حیوان خانگی از هر نوعی دوست ندارم. برای تفریح باغ و رود و صحرا و سبزه را به دریا و کوه ترجیح میدهم. میوه دوستم بعضیها مثل انگور و خرمالو و آلو سیاه بیشتر همچنین خارک و رطب.
یک بار در جواب چه رنگی بیشتر دوست داری به شوخی گفتم بین رنگها فرق نمیگذارم و تبعیض قائل نمیشوم. واقعا نمیدانم چه رنگی را بیشتر از همه دوست دارم ولی وقتی برای بچهها لباس میخریدم زرد و نارنجی در اولویت بودند. برای خودم اگر رنگ روشن بخواهم، زرشکی و بنفش میخرم. کتابخونه را دوست دارم دلم میخواهد وقتهایی لای قفسها بچرخم. وقتی بیحوصلهام و دلم گرفته، عکس و فیلم از بچهها میبینم با دیدن کلیپ بازی و خنده بچهها سرحال میشوم. دورهمی با دوستان نزدیک هم تاثیر خوبی دارد.
برای مسافرت تور را بیشتر میپسندم و همسفر خوشصحبت و مهربان.مسافرت تنهایی برایم معنی ندارد. صوت وبینار را جلوتر شنیدم.
صفحاتی از مادران و دختران را خواندم. در تلاشم برای رسیدن به چالش روزانهی همخوانی. هنوز عقبم از گروه. کمی دیر به کانال چالش پیوستهام.
از دفتر شعر «کلید آذرخش» اسماعیل نوری علا یک صفحه ترکیب و عبارت شعری برداشتم:
جام سپیده، مخمل شفق، سواران اضطراب، کوهسار سرکشی، رمزلبخند، گوشواره از لبخند، جلوبندی از آفتاب، طعم عتیقه، بوی شعر، شعلهای نگاه، باغ ترانه، زمزمهای تابستانه، خواب گرما زده، بغض ناودان، پرسشناک، خنکای شعر، وسوسهی آسمان، عفونت زیرزمین، عطرماه، زبان آب، فروش بخت، ازدحام جنگل، انگشتری آشتی، گنجهای خاطرات، عیدی زمین، جادهی آسمان، بخار فراموشی، زیرسیگاری گلو گرفته، قاب نگران، بوی شب، نوازش آب، آینهی منتظر، ضربان آسمان، صفای آینه، گلدان آبتنیکرده، آب دلگیر، رویای رنگین، گردنهی آرزو، آسمان تماشا، شعر باران، صندوق رویا، بلندای ساعت، نگاهی به التماس، تنومندی برج، کوچهی رگها، انحنای سوال، گلوی خورشید، گیسوی ستاره، قامت فصلها، اقیانوس آسمان، زندگی را به پیمانهی تو میسنجم، پیشانی قله، گلدان دستهایم، طاقچهی شانههایم، طوفان چشمهایم، تلاطم آوار، تاب عطر، باد بازیگوش، آستانهی رنگین کمان، سیل خاشاک، سال هیاهو، سرود انزوا، فراخنای بام، جنازه خورشید، شاخهی ستارگان. کتاب را در کانال کتابسرا دیدم.
صبح بعد از بیداری به حمام پناه بردم. پر از حس ناراحتی و غم فروخورده بودم. شاید آب تسکینم باشد.
برای صبحانه چای دم کردم و برای ناهار مواد لازم را بیرون یخچال قرار دادم.
بعد از خوردن صبحانه، چون آفتاب قشنگی بر سر خانه میتابید، هوس کردم لباسهای شسته شده را به دست گرمایش بسپارم.
باید میرفتم به مرکز روستا بستهای از دفتر پیشخوان تحویل میگرفتم. اینجا بستههای پستی در خانه تحویل داده نمیشوند. هوا خنک و آرام بود. حس میکردم روحم دارد شنا میکند. با مادرم تماس گرفتم. حرف زدن با او و بیرون آمدن از خانه سبکم کرد.
از قبرستان رد شدم. سبز است، با درختی بسیار بزرگ در گوشهای از آن. و شالیزاری که به آن چسبیده. مانند فیلمهای صدا و سیما.
پس از تحویل بسته به سوپرمارکت بزرگ روستا سر زدم که با فروشندهاش آشنا هستم و خوشوبشی داریم. قصد داشتم خیار و پیاز بخرم، اما گلابیها چشمک میزدند.
لوبیا سبزها هم چشمم را گرفتند، پس مقداری هم از آنها با خود به خانه بردم.
در میانهی راه لیلی تماس گرفت. دستم سنگین بود، پس روی نیمکتی نشستم تا بتوانم حرف بزنم.
بعد از پایان گفتوگو حسم بد شد. با خودم فکر کردم چرا برای لیلی از غرهایم گفتم. من که با مادرم حرف زده بودم.
و حس سبکی داشتم دیگر نیازی نبود برای دوستم غر بلغور کنم. حس پسزدگی داشتم وقتی او با آمدن مشتری گوشی را قطع کرد و خرفم نصفه ماند. حس پیچانده شدن داشتم. این اولین بار بود که این حس را میگرفتم. نشخوارها دوباره شروع شد.
قاضی هم که بیانصاف است و تا نیشگونم نگیرد و به غلط کردن نیندازدم، دستبردار نیست.
به خانه رسیدم.
— آخرین ناهار مهمان
بسته را در حیاط باز کردم. خریدهایم دو کرم ضدآفتاب، یک ریمل و یک شامپو از سایت داروکده بود.
خریدهای دیگرم را کنار آشپزخانه روی زمین گذاشتم. گلابی لپگلی و قشنگی را شستم و در کنار سیب و نارنگی برای مادر همسرم بردم.
گلابی را خیلی دوست داشت.
ناهار زیاد پخته بودم، لوبیاپلوی گلمحمدی خوشبو و خوشطعم، تا مادر همسرم با خودش ببرد.
نباید خیلی آشپزی کند. سوپ هم برای شامش کنار گذاشتم.
ماست دَلال درست کردم چون خام و کنار غذا خوردیم. ظرفها را شستم.
لباسها را جمع کردم و لوبیاها را درون سینک خیساندم و چای دم کردم.
با پشتیبانی کلاس نویسندگی حرف زدم. میخواهم شعر یاد بگیرم. میخواستم مرا ثبتنام کنند. دلم میخواست واژه اختراع کنم و از باغسان میوه بچینم. اجازه میخواست ؟» اجازه داده شد. خوشحال شدم.
مهمانها چای نوشیدند. مشغول دیدن ادامهی سریال لوپین (Lupin) شدیم. لوبیای شستهشده را روبهروی تلویزیون خرد میکردم که پیامی به دستم رسید.
— جانوری چنبره زده
پیام از جانب درمانگرم بود. تعجب کردم.
زیرا با منشی ساعت شش عصر هماهنگ کرده بودیم، اما بعدتر ساعت تغییر کرد و من فراموش کرده بودم.
همسرم با مادرش رفت و فضا را برای گفتوگوی من با درمانگر امن کرد.
روند گفتوگو با هیجان و خوشحالی شروع شد تا اینکه اشکم درآمد. کلمه از گلویم بیرون نمیآمد.
درمانگر گفت: «بیا از بدنت حرف بزنیم. در گلویت چه خبر است؟ درد در ذهنت چه شکلی دارد؟ چه رنگی، چه وزنی؟»
درد در گلویم قرمز بود، سنگین و حجیم. ماری چنبره زده.
اما میترسم آن را به درمانگر بگویم. من از مار میترسم.
شاید حجمی ژلهای باشد، شاید توپ قرمزرنگی است.
اما راستش را میگویم. مار به دورم پیچیده بود و داشت خفهام میکرد. گرم بود و میسوزاند و راه به کلمه نمیداد. درمانگر مهربان است و شعرگونه. آرام و باحوصله گوش میدهد. صبوری میکند تا رها شوم و دوباره به گفتوگو بازگردم. خوشحالم از بودنش.
این هفته مشاهدهگرم. خودم را نگاه میکنم.
— ماه نیمهتمام
از پشت پنجره ماه روشن است، اما کامل نیست. مثل گرگ به ماه نگاه میکنم. خیره. اما زوزه نمیکشم.
چقدر خوب است که میبینمش. توجه به اجرام آسمانی لذتبخش است.
رخدادک مینویسم.
با لیلی تایپی حرف میزنم. با مینا و حتی رویا.
با همسرم پفک و چیپس میخوریم. خلوت و آرامش خانه را دوست دارم. الهی شکر.
ادامهی سریال را میبینیم و لوبیاهای خردشده را درون قابلمهای بزرگ روی گاز میگذارم تا نیمپز شوند.
چند صفحه «مدیر مدرسه» میخوانم.
بعد صفحات صبحگاهی مینویسم.
هوا ابری و گرفته است. دل و دماغ پیاده روی نیست. از سکوی سرخ میخوانم. یدالله رویایی در پاسخ به اینکه چرا به یک چیز مثلاً: کویر، دریا، بدن پیله میکند میگوید: «وقتی این کار را میکنم این خاصیت را دارد که آن موضوع خاص وقتی یکسال و دو سال در ذهن شاعر گردش داشت پخته میشود. هم شاعر متوقع میگردد هم موضوع. مثلاً شبانههای آخر شاملو قطعاً قویتر، زیباتر و دلنشینتر است. این نشان میدهد که شاعر موضوع را خلع سلاح میکند.
جلسهی تمرینجا شرکت میکنم. باز هم نکات تازهای میآموزم.
چند صفحه «چنین گفت زرتشت» میخوانم.
وبینار امروز استاد از یداله رویایی میگوید که چگونه در مسیر نوشتنش موثر بوده است. پانزده دقیقه آزادانه مینویسیم.
برنامه روزانهی فردا را مینویسم.
چند بیت از پروین اعتصامی میخوانم:
«کلبهای را که نه فرشی و نه کالاییست
بر درش مینبود حاجت دربانی
زنده با گفتن پندم نتوانی کرد
که تو خود نیز چو من کشتهی عصیانی»
چقدر دلم برای گزارش نیک نوشتن تنگ شده بود. پذیرفتن اینکه عزیزی رو به این راحتی از دست بدی دشواره. دو ماهه با مرگ میجنگید ولی خودش نه بلکه اطرافیانش ناچارش میکردن بجنگه . خیلیها رو از دست دادم گفتم قوی هستم. چه فکر باطلی. کلاس شعر ماهی شرکت کردم حالم رو بهتر کرد.
امروز هم تمرینجا و وبینار اومدم. آخرین جایی که مرا آروم میکنه همین جاست. صحبت در مورد نوشتن برام خیلی دلنشینه. روزی که وارد مدرسه نویسندگی شدم فکر نمیکردم که پناهگاه امن تنهایی من بشه. یک سال و چند ماهه که میتونم حس خودم رو بنویسم و با نوشتن چسب زخم به روی زخمهام بذارم. خوشحالم اینجا هستم.
حدس میزنم ساعت هفت رسیدم خانه. پلکهایم از سر ظهر سنگین بودند. از خستگی نمیگویم.
سه وبینار از همسفران. پشت سر هم. اولی، دومی، سومی. لپتاپ داغ شد. زیرش کتاب گذاشتم. خودکار و کاغذ کنارم بود. چند نکته نوشتم. بعد دیدم ناخواناست. دستم خودکار نبود. کند شده بود، انگار توی آب شنا میکرد. شاید حروف جدیدی کشف شده باشد . بعدها معنی پیدا میکنند.
هر سه تا وبینار را دوست داشتم. چیزهایی گفتند که دغدغهام بود، اما نمیدانستم. اگر بخواهم بنویسم چه شد، نمیتوانم. کلمهها میآیند و همانجا، لبهی ذهن، مینشینند و پاهایشان را دراز میکنند. من هم دراز کشیدم. پلکهایم روی هم افتادند.
برای دورهی نویسندگی خلاق متنی نوشتم. بعد هم متن کوتاهی برای کانال. فردا منتشر میشود. سه بار بازنگری کردم. بار سوم یک کلمه را عوض کردم و بعد مطمئن نبودم کدام بهتر بود. دومی را نگه داشتم.
هوا بوی نم باران دیروز را در خود دارد. نصف مسیرمان به دانشکده رو به شرق است. صاف رو به خورشید. اول صبح است و خورشید بر فراز افق میتازد. خوشبختم که راننده نیستم و میتوانم چشم را ببندم. به شعرم فکر میکنم، به کلاغ، به قصه، به خانه … که صدای راننده مرا بیرون میکشد. نگاه میکنم ببینم کجایم و چه باید بگویم.
دیشب بد نخابیدم. برخلاف شبهای پیشتر خابم سنگین و عمیق بود اما ۵ صبح بیدار شدم که انگار کم بوده است. گیج خابم هنوز. هوای دانشکده بدجور میخانَدَم به «بیهدفی». کاش به مریم بگویم بیاید قهوهای بخوریم.
یک ساعت تمام به قهوه خوردن و گامیدن در باغ گیاهان دارویی و ژاژخاییدن میگذرد. عوضش شارژترم حالا.
غرق در خاندن و پژوهش بودم که از آسمان بختکی بر من نازل شد و تمام آخر وقت کاریام را به صحبتهای لغو تباه کرد. یک ساعت تمام سرپا.
بعد از ناهار ایمیلی از ژورنال به دستم رسید. مقاله را به دلایل واهی رد کردهاند. بهتر بگویم، اصلن زحمت دلیل آوردن هم به خودشان ندادهاند. این روزها داستان همین است. این هم شکلی از تحریم است که بدجور یقهمان را گرفته.
دوش میگیرم تا ذهنم از شر شومی خبر شسته شود. ساعتی به خودم زمان میدهم که بنویسم. با واژههای شعرم ور میروم. مثل مجسمهسازی که از تودهای خمیر بیشکل تجسمی میآفریند، جملهها را میورزم و به اطوار جدید صورت میدهم. مراقبه میکنم. و بعدش چشمم به پیامکی میفتد از یک وبینار. دربارهی «رویای آگاهانه» است و من شیفتهی موضوعات مربوط به رویا، علیالخصوص اگر آگاهانه باشد. ساعت را نگاه میکنم؛ سه دقیقه از شروعش گذشته است. برنامهی شبم را تغییر میدهم و وارد وبینار میشوم. حدود دو ساعت.
یا قمر بنیهاشم! ناگهان چند فیل روی سقف خانهمان ظهور کردند. گویا مشغول پایکوبیاند. همسایگان خوبی هستند، حالا یک شب هزار شب نمیشود. اما واقعن شدت لرزهها مضطربم میکند. سقف نریزد پایین صلوات.
به شرکت در دورهی رویا میاندیشم. برنامهام را بیش از حد پر نکردهام؟
«این جهان خوابست اندر ظن مهایست
گر رود درخواب دستی باک نیست
…
این جهان را که بهصورت قایمست
گفت پیغامبر که حلم نایمست
…
روز در خوابی مگو کین خواب نیست
سایه فرعست اصل جز مهتاب نیست»
– مولانا
مدتیه که فکرای مختلف به ذهنم میاد. هر فکری حرفی برای گفتن داره.
تویه دوران بیکاری فرصت زیادی برای پیدا کردن راههای اضافی برای گم شدن بیشتر تویه هزارراه زندگیم دارم. هر فکر یه شک جدیدی میندازه به جونم برام که بیشتر گم وگیج بشم. وقتی بیشتر به فکرام گوش میدم میفهمم نمایندهی آدمهای تویه زندگیمن. خودشون پیشم نیستن ولی صداشون هست. مثلا:
– هنوز نفهمیدی تویه زندگیت چکار کنی؟ منو میترسونی. قرار به کجا برسی؟ این احتمالا حرف مامان هست.
– فلانی رو ببین چقدر موفقه. تویه فلان کار وارد شده کارای خفنی کرده. راستی شنیدم میخوای بنویسی. باید خیلی خوب بنویسی ها. این انگار حرفای باباست.
– من دارم خیلی تلاش میکنم. چون باهوشم تونستم یه کار خوب پیدا کنم. تویه این شرایط خونه خریدم. راستی تو هنوز بیکاری؟به فلان شرکت رزومه فرستادی؟؟؟ این صدای دوستم تویه ذهنمه. البته ذهنم یکم پیاز داغش رو زیاد میکنه تا اذیتم کنه.
– قراره بگا بری بدبخت. بیکاری. جنگم میشه. معلوم نیست چه بلایی سرت بیاد. حالا هعی بشین فکر و خیال کن. اینم مخلوطی از صدای جامعه، اخبار و همه صداهای پیشین هست.
تازه تویه این شلوغ بازار به این فکر میکنم استعداد من چیه و به چی علاقه دارم.
وقتی همهاشون با هم حرف میزنن گیج میشم.
تا اینکه دیروز تویه دورهمی، مریم کمی از شعر مولانا برامون خوند:
هر دمی فکری چو مهمان عزیز
آید اندر سینهات هر روز نیز
فکر را ای جان به جای شخص دان
زانکِ شخص از فکر دارد قدر و جان
برای من عمیق و نجاتدهنده بود. و مجالی نیست از دگرگونی درونیم بگم.
امروز صبح بعد از مدتها تونستم به ذهنم اعتماد کنم. تمرین آگاهی کتاب شش ستون عزت نفس رو انجام بدم و جمله مریم که دیروز بهم گفت رو با خودم مرور کنم: به خودم حق بدم که گند بزنم.
امروز بدون اینکه به خودم سخت بگیرم به تلاشهای بدون هدف خودم رو ادامه دادم. کلاس نویسندهساز شرکت کردم. رفتم پیادهروی و تونستم بدون اینکه دیگه از خودم توقع خوب بودن داشته باشم کمی بنویسم. و چون میخوام به خودم حق بدم که گند بزنم این نوشته رو تویه گزارش نیک میفرستم.
راستی میون اون همه صدای تویه ذهنم، صدای خودم هم کمی شنیدم.
🍀چهارشنبه ۱۴۰۵/۸/۶
در سکوتِ سحرگاه خواندم و نوشتم. طلوع خورشید را به تماشا نشستم.
فصل اول و دوم کتاب «نیروی التیامبخش نوشتن» را خواندم. کتابْ دربارهی کنارآمدن با حوادث دردناک و دلخراش است. در میان روشهای تابآوری از رواندرمانی و دارودرمانی گرفته تا یوگا و مراقبه و ورزش سنگین و عادتهای خوردنِ بهتر، نویسنده، نوشتن را روش مؤثرتری میداند. در ادامهی بحث نوشتنِ ابزاری را آموزش میدهد.
تا میتوانی بنویس را ادامه دادم.
از یادداشتهای روزانهی جلال آلاحمد خواندم.
کلمهبرداری کردم:
توانکاه/ خوگیری/ نخنما/ ملغمه/ بازارگرمی/ همیشهخواه/ خوشخوشان/ قوز بالا قوز/ پیغامپسغام/ هولووَلا/ سکهی یک پول/ سوگیری/ هشتمان گرو نُه است/ به خرجش نرفت/
دو قورتونیمش باقی است/
پرسه زدم در وبگاه مدرسهی نویسندگی. از مطلب دستهبندیهای سودمند رسیدم به پازل نویسندگی که چهار قطعه دارد: مطالعه، آزادنویسی، بازنویسی، انتشار. در ادامه، چشمم خورد به نوشتهای با عنوانِ به این نتیجه رسیدهام که…
درخور توجه بود. فکر میکنم برای گزارش نیکنویسی بد نباشد:
به این نتیجه رسیدهام که خواندن و نوشتن زندهترم میسازد.
به این نتیجه رسیدهام که تکرارآموزی لازمهی یادگیریِ عمیق است.
به این نتیجه رسیدهام که لازمهی صبر و تابآوری، پذیرش تماموکمال است.
به این نتیجه رسیدهام که کتابهایی که استاد معرفی میکند، یکی از یکی نابتر و درخشانتر است.
به این نتیجه رسیدهام که با نوشتن دربارهی تجربیات دلخراش، غمبارگی فروکش میکند.
به این نتیجه رسیدهام که فواید پیادهروی بیشمار است.
به این نتیجه رسیدهام که نرود میخ آهنین در سنگ. در مواجهه با برخی آدمیانِ زباننفهم.
به این نتیجه رسیدهام که خودم را فقط با خودِ پیشینم مقایسه کنم و بس.
به این نتیجه رسیدهام که رهرو آن نیست که گهی تند و گهی خسته رود/ رهرو آنست که آهسته و پیوسته رود.
به این نتیجه رسیدهام که نتیجهگرا نباشم. فرایندمحور باشم.
حاضری زدم در وبینار نویسندهساز. آزادنویسی کردیم با ترانهای از فرامرز اصلانی. استاد برایمان شعر خواند و ساجده حقپرست از تئوری شعر گفت. وبینار با پرسشوپاسخ پایان یافت.
مختصری پیادهروی
نوشتن گزارش نیک
شببهخیر و لالا 🥱
گزارش نیک دیروزم که نیک نبود و خیلی هم بد بود به هیچ وجه به مذاقم خوش نیامد و در کانال هم هوا نکردم.بارها خواندم و در پی اصلاح برآمدم ولی *هوده نبود و بیهوده بود. هدفم یک چیز دیگر بود که بدبختانه نتوانستم منظور خود را در نامه نگاری بیان کنم خوبی اش این است که تجربه ای شد و مگر نمی گویند شکست پلی ست برای پیروزی
این کلمه ی هوده را هم از کتاب مادران و دختران خانم امیرشاهی جُسته ام جالب بود و تاکنون در بحر این کلمه فرو نرفته بودم که بیهوده بدون بی می شود هوده پس چشمانم را به عینک مسلح کردم کمربند همت را محکم بستم و صفحه ی تلفن را روشن کردم.کلمه ی هوده را جستجو کردم.برای این کلمه مترادف هایی یافتم از فرهنگ های مختلف:
هوده یا هودج مرکبی ست زنان را
هَوَدَه یعنی کوهان شتر
هودَه یا هودِه به معنی حق و راست و درست چنان که بی هوده ناحق و باطل و هرزه را گویند.
هم چنین به معنی سود و فایده نمونه:
چه هوده از اندرزی که با گوش پذیرش نیوشیده نیاید!
هوده مند=به حق
هوده=سود و ناهوده یعنی بی فایده
در پارسی باستان هو یعنی خوب و
هومَت=پندار خوب
هوخت=گفتار خوب
هورشت=کردار خوب
هومن=مرد خوب
هوتن= تن خوب
هویدا= خوب پیدا
هوده=بازده خوب
هوخشتره=شهریار خوب
همین طور هو به معنای خدا و از همان لفظ یاهو می آید که دراویش در هنگام دعا می گویند و به معنای یا خدا و ای خدا می باشد با این دیدگاه به معنای خداداده نیز می تواند باشد.
خورده و خوابیده و تنبل شده و این دمکراتا به سگ نازی آباد که اهل را از نااهل و *هوده رو از بیهوده تمیز نمیدن و فقط پارس می کنن( مادران و دختران ص ۱۰۰)
گسترش واژگان
فرهنگواره ی فارسی خلاق، هر بار سه واژه:
خسته بال:
نه من اندر خم زلف تو گرفتارم و بس
خسته بالی که نیفتاده در این دام کجاست
جلال الدین همایی، دیوان سنا، ص ۶۴
زبانه زن:
عشق و آزم زبانه زن است.
احسان طبری، پاپچیچه ی پاییز، ص۲۶
شُدآیند:
در شدآیندی آرام
خسته
باز می ماند
از رفتن
شادی هایش ناپایدار است
آدمی دم فروبند!
در بازدَمَت
فرصتی را
از دست داده ای…
شیون فومنی، رودخانه در بهار،ص۵۸
دست از دامان شب برداشتم
تا بیاویزم به گیسوی سحر
خویش را از ساحل افکندم در آب
لیک از ژرفای دریا بی خبر
*سهراب سپهری ،هشت کتاب، مرگ رنگ، دود می خیزد
پیاده روی کردم.
آب کافی نوشیدم.
حیات واژگان:
زنده
زندگی
روحنواز
شادمان
ریحان
سنبل
زیستن
آرامش
سازش
ناز
نازنین
نماز
نیایش
ستایش
شکر
سپاس
عسل
شهد
باغ
سبزه
گیتی
دنیا
آب
آبادی
آبادانی
دریا
خورشید
ماه
ستاره
کهکشان
عروسک
اسباب بازی
رامش
تفریح
مهمانی
مروت
جوان
جوانمرد
سالار
سامان
امین
امنیت
نور
شفاف
درخشش
فروزان
فرح
فریبا
مفرح
شوق
اشتیاق
مشتاق
مهر
مهربان
محبوب
محبوبه
مهتاب
نمره ام ۸
آرزوجان، مامانِ نویسنده و پرتلاش، میخواهم برایت از شرح ششم آبان بنویسم:
صبح را با نوشتن شکرگزاری، آزادنویسی، روزنویسی و تمرین نویسندگی آغاز میکنم.
محدثهٔ عزیزم هم امروز از سالن مطالعه و در جوار آرامگاه صائب تبریزی کار و تلاشش را پی میگیرد، محیط دلربایی دارد و تلاش در آنجا طعمی دیگر.
به برنامه معنوی روز میرسم. بعد از آن کارهای خانه را انجام میدهم. ساعتی با زیتون مشغول هستم و بازیهایش.
روزهایی که بخواهم در مورد سمیه بنویسم از قبل معلوم است شاید باور کردنی نباشد اما از ۲۸ مرداد۱۴۰۴ تا همین امروز روزی نبوده که به فکرش نباشم و برایش دعا نکنم. متن امشب کانال سیاه مشق در مورد سمیه است. سوگ چیز غریبیست آرزو، میماند با آدم. سوگ آن کسی که محبوب است ماندنیست. آدم میرود، میآید، حرف میزند، کار میکند، غذا میخورد، ورزش میکند، میگوید، میخندد، اما سوگ میان قلبش حضور دارد، حضوری دائمی. سوگ نیاز به شناختن دارد به اینکه بدانی بهای عشق است، به شجاعتی که بابتش بها میپردازی.
به پیادهروی میروم و در بازگشت خود را به وبینار میرسانم از آنجا که استاد در مورد یدالله رویایی صحبت میکند و قسمتی هم از کتاب او را میخواند در وبینار حضور دارم. بعد با موسیقی از فرامرز اصلانی آزاد نویسی میکنیم و بعد ساجده حقپرست از شعر و کتاب تئوری شعر صحبت میکند و بعد هم پرسش و پاسخ و تمام.
میرسم به برنامهٔ معنوی و خلوت شبانه. ساعتی به تفکر میگذرد برای اینکه بدانم میخواهم چه کنم. بعد از آن شکوفههای عناب را میخوانم، و چند کلمهای از آن را یادداشت میکنم.
و بعد از قرائت فاتحه دیوان حافظ را میگشایم درب ۱۶۶ را باز میکند و چه غزلی:
«روز هجران و شب فرقت یار آخر شد
زدم این فال و گذشت اختر و کار آخر شد
شکر ایزد که به اقبال کله گوشه گل
نخوت باد دی و شوکت خار آخر شد
صبح امید که بد معتکف پرده غیب
گو برون آی که کار شب تار آخر شد
آن پریشانی شبهای دراز و غم دل
همه در سایه گیسوی نگار آخر شد»
میروم برای ادامه شب و سریال دیدن و گفتوگو. تا ببینیم سرانجام چه خواهد بودن فردایی هست و اگر بود من هستم و اگر بودم امیدوارم که فردا را طور دیگر و بهتری زیست کنم.
چه خوب که تلاش میکنی، برای اینکه حجم برنامهها از توانت خارج نشود. امیدوارم به حال خوبت ادامه دهی و فرصت خوب داشته باشی برای خواندن و نوشتن تا آنجا که احوالت خوش شود.
From Mitra Rastgaran on گزارش نیک ۱۶۸: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From میترا رستگاران on گزارش نیک ۱۶۸: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From سمانه عقيلي on گزارش نیک ۱۶۸: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From فرناز کاظمی on گزارش نیک ۱۶۸: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From سمانه عقیلی on گزارش نیک ۱۶۸: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From ناهید راستی on گزارش نیک ۱۶۸: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From صدیقه علیزاده on گزارش نیک ۱۶۸: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From شاهین کلانتری on گزارش نیک ۱۶۸: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From فاطمه محمدی on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From حمید شاد on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From مهشـید خوشآموز on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From پیام هماورد on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From آرزو بابایی on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From لیلاعلیقلیزاده on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From آرام قنبری on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From فاطمه محمودپور on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From زهرا آزادی on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From سیمین مهرابی on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From حدیقه شعبانلو on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From فرح صداقت on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From مریم کاشانکی on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From مریمبانو صنعتی on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From زهرا فرید on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From ساره شوندی on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From ثریا احمدیانی on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From فریده جوریکی on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From بیتا پرهام on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From فرزانه فرودی on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From شکوفه on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From کبری مرآتی on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From مرضیه رضایی on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From زکیه سپهرنیا on گزارش نیک ۱۶۹: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟