صبح یک مقالهی مرور دامنهای را داوری کردم و بسیار آموختم. یک ساعت هم جلسه دربارهی پروپزال دانشجوی ارشد داشتیم که من استاد مشاور بودم، باز بسیار آموختم.
مادرجان روزه بود، زنداداش جان به مامان گفته بود آشپزی نکند، چقدر از عروس شانس آوردیم. مهربان و محترم.
داستان «شکارچی» را از چخوف خواندم و متوجهش نشدم.
در وبیکار سرزبان، الهه از سر نقشهی زبان فکر را مرور کرد. کمی هم از «درستی» گفت. «درستی» پس از «وضوح» دومین فکر است. شیماجان با مثالی که مطرح کرد بسیار جلسه را جنجالی کرد. پیشنهاد میکنم پادکست جلسه را گوش دهید.
در وبینار نویسندهساز استاد کلانتری از «روزها در راه خواندند»، آزادنویسی کردیم، کلمهبرداریهایمان را به اشتراک گذاشتیم و به گزارش نیک هم سری زدیم.
از «فعلهای سادهی متداول» چندتایی رونویسی کردم. «آگندن= آکندن=انباشتن؛ آغشتن= خیس کردن، تر کردن؛ اوباشتن= انباشتن، آکندن، پرکردن؛ بایستن=لازم بودن؛ واجب بودن؛ بایسته بودن؛ بسودن=دست مالیدن، سودن و سفتن؛ بسیجیدن= مهیا ساختن، آهنگ کردن؛ بیختن= غربال کردن؛ توفیدن= غریدن و جنبیدن» نمونهای از فعلهای رونویسی شده بودند.
تمرین دوم دورهی شعر را روی کاغذ نوشتم. حالا پاکنویس کردم و در جاتمرینی ثبت کردم. توی جلسه آدم خوشذوقتر میشود.
آقا محمدحسن حلزون کشیده بود، یاد حلزونهای بایگانی گزارش نیک استاد کلانتری افتادم و چندتایی نشانش دادم. کلی ذوق کرد و نظر داد.
امروز نگاه بودم. از صبح، همه که رفتند، نگاه شدم. خانه پر از خاطره بود. لباسها خاطره داشتند، مچالگی پتوها خاطره داشت. لهیدگی بالشها زیر سرهایی که با هزار رویا، فشرده بودندشان خاطره داشت و آرزو کردم سبکتر و آرامتر شده باشند آن ساعتی که از بالش کنده شدند.
دوست نوازی کردم و گوش بودم و صدا. صدایم را وقتی مهربانم دوست دارم همانقدر که وقتی نقاب توبیخ بهش میزنم، ازش بدم میآید. توبیخ میکنم که بیدار کنم؟ خوابند؟ من خیال میکنم خوابند. من بیدارم؟ بیدار؟ بیزار؟ شاید بیزارم، از هرچیزی غیر از خودم بیزارم؟ همه شبیه من باشند؟ و چقدر دنیا زشت میشد اگر همه شبیه هم بودیم، همه شبیه من! توبیخ نکنم. نگاه کنم. صدای مهربان باشم.
در خانه میچرخم. خون جاری در رگهای این زندگی، منم. زنِ خانه. وبینار میشنوم و در خانه میچرخم. چه ترکیب قشنگی: جنگلجنگل، چوب. خوب نوشتن از خوب فکر کردن است؟ یا خوب خواندن؟ یا خوب شنیدن؟ یا خوب دیدن؟ یا خوب فهمیدن؟ یا؟
امروز فهمیدم قلب، صنوبریست و صنوبری، شکلی از اشکال هندسیست از اینجا:
دل صنوبریام همچو بید لرزان است
ز حسرت قد و بالای چون صنوبر دوست (حافظ)
یعنی مخروطی شکل.
از سعدی هم آنجا که گفته بود: (اگر شبها، همه قدر بودی، شب قدر بیقدر بودی) یاد مَثَل ماه بودن یا خورشید بودن در رابطه را برایم تازه کرد.
ازین بهتر میشود این زندگی؟ نه، گمانم. پس شُکر.
به خیلی چیزها فکر کردم. به کستباکس. به رفتن بجههام از خانه بعد از ۱۸ سالگی. به پسری که چقدر انسان است که مینشیند پای پدرش. به زنی که باید یا بچهداری کند یا کار. به مادری که هنوز از عشق سیراب نیست. به مردی که درگیر افسردگیست. به کسی که دروغ میگوید تا شخصیت بهتری از خودش بسازد. به خواهرم. به برادرم. به دخترم که با دوچرخه مدرسه میرود. به مردی زنباره. به زنی مردباره. به واژهها. به فراموشی. به ممنوعیت نوشابه. به خودپسندی. به همسرم که شهر به شهر میچرخد. به فردا. نه نور. به آزادی. به خودم. به خودم. به خودم که آرامشی سرکش دارم.
سالواژهام: ریلگذاری
شفا گرفتی با نوشتن؟ دردت دوا شد؟
یکی نیست بگوید دست از سر من بردار. مگر من ادعای زیادی دارم و یا خودم را خیلی دست بالا گرفتهام؟ منِ بینوا که یک گوشه نشستهام و دارم برای خودم مینویسم. نه به بالا و پایین کسی کاری دارم و نه خرج اضافی روی دست کسی گذاشتهام.
آهای! آن که درون من مثل ور وره جادو حرف میزنی و مغزم را میجوی، کمی امان بده. به فکر من نیستی، فکر خودت باش. از نفس افتادی.
امروز بد شروع نشد، با اینکه هنوز دلم میخواست بخوابم. صفحات صبحگاهی و خوابم را نوشتم.
سریال «صد» را دیدم.
در طول روز چند بار نوشتم. دقت کردهام وقتی چند نوبت و تکه تکه در روز مینویسم، دچار دلهرهٔ کمتری در طول روز میشوم.
از صبح تا ظهر داشتم یک برنامهٔ فتوشاپ را دانلود میکردم که آخرش هم نشد. گور پدرش! اعصابم را خراب نکردم. به آشپزخانه رفتم و ناهار پختم.
پادکست «جافکری» را گوش کردم. سهیل رضایی از تروما گفت.
بعدازظهر دخترم را پیش دکتر غدد بردم، برای معاینه و بررسی سلامتی در سن نوجوانی. بعد از ثبت اسم و پرداخت هزینه، منشی گفت که یک ساعت دیگر نوبتمان خواهد شد. با دخترم تصمیم گرفتیم که برویم پیادهروی. بعد که برگشتیم هنوز نوبتمان نشده بود. من هم «شازده احتجاب» را باز کردم و شروع به خواندن کردم. زنی با پسرش جلوی میز منشی ایستاد. قبل از اینکه بتواند با منشی صحبت کند، پسرش چنان با قدرت کاغذ پلاستیکی چیپس را فشار داد که پاره شد و تکههای کوچک سیبزمینی خلالی روی زمین پخش شد. پسربچه شروع به جیغ و داد کرد. کودکی که آخر سالن در آغوش مادرش بود، ترسید و گریه افتاد. پدر پسربچه دستپاچه شد و در حالی که زیر لب از خرج و مخارج گله میکرد، رفت که چیپس دیگری بخرد. پسربچه روی زمین دراز کشید و هر چه مادرش اصرار میکرد، از جایش بلند نمیشد. نمیدانم مشکل بچه چه بود، ولی منشی و پرستار با مادر همکاری صمیمانهای کردند.
با اسنپ برگشتیم خانه. سریع آماده شدیم و با اسنپ دیگری به کلاس بسکتبال رفتیم.
همسرم آدرس باشگاه را گرفت و آنجا به من پیوست. به یک قهوهفروشی رفتیم، چون همسرم قهوه میخواست. صاحب آنجا شیرینی تعارف کرد و گفت که خیرات پدربزرگش است. زندگی برای ما زندهها قابل تحمل است؟ یا یاد رفتگان و شاید هم پیوستن به آنها تحملپذیرش میکند؟
https://t.me/bargmoments
امروز بعد از بردن بچهها به مدرسه و نوشتن، با مشاورم حرف زدم، بعد از مدتها. گفتوگوی خوب و لازمی بود. چند تلنگر خوردم از جهتهای مختلفی که در این مدت نادیدهشان میگرفتم یا کلاً از یاد برده بودم.
من که حسابی سرحال آمدم. او را نمیدانم.
همیشه به این فکر میکنم که: روانشناسی واقعاً شغل روحفرساییست.
حرف زدن و راهنمایی کردن آدمهایی که روی افکار و قضاوتشان پافشاری میکنند و اشتباهشان را قبول ندارند. شنیدن و دیدن رنجهای گوناگون و تلاش برای تسلی دادنشان.
ناهار را با احساسی نرم و خوشایند پختم.
تا عصر چرت زدن و بعدش همزمان هم وبینار نویسندهساز را میدیدم و هم از بچهها درسشان را میپسیدم. این پرسیدنها تا ساعت ده شب ادامه داشت.
کمی کتاب «تسلیبخشیهای فلسفه» را خواندم.
وقتی داشتم کتاب را میخواندم، نور یکی از لامپهای اتاق مستقیم به چشمم میخورد. کتاب را جلوی آن گرفتم و لامپ پشت کتاب ماند. کمی بیشتر که خواندم، دیدم ای بابا، چرا این لامپ و نورش هنوز هست؟ کتاب را کمی اینور و آنور کردم و دیدم که نه، همان لامپ پشت کتاب است؛ این نور مزاحم مال لامپ دومی است که تصویرش در آینهٔ روبهرویم افتاده. انگار یک تلنگر بود: دو لامپ واقعی وجود داشت و یک لامپ که فقط تصویر منعکسشدهاش در آینه دیده میشد.
توی ذهنم داشتم این موضوع را مثلاً به آدمها و افکارم نسبت میدادم: اینکه گاهی ما واقعیتها را با وجود پوشاندن، باز هم میتوانیم از زاویهای دیگر ببینیم. یا مثلاً اینکه گاهی به بعضی آدمها و مسائل بیش از اندازه میپردازیم و آنها را بیرون از واقعیتشان میبینیم.
صبح سردم بود و سختم بود بلند شوم. ولی پنجره را نمیبندم. هنوز حال میدهد. انقدر گرما کشیدهایم که میخواهم سرما را بچشم.
کار زیادی نداشتم دانشگاه. خواستم نروم. ولی رفتم. بد نشد.
زود برگشتم. میخواستم بنشینم پای کار تا شب.
نشستم. ولی اذیت شدم. خیلی اینترنت بد بود و هر کاری میخواستم کنم یا کند بود یا قطع میشد و بعد از یک عالمه وقت بیخیال شدم و رفتم سراغ یک کار دیگر.
اصلاً اگر اصرار میکردم و بیشتر پای آن کار میماندم دیوانه میشدم. دیوانهتر میشدم یعنی. رفتم دربارهی موضوع ارائهای که دارم خواندم.
دو ساعت خواندم. خیلی خوب بود. خیلی یاد گرفتم و ذهنم نظم گرفت و حالم هم بهتر شد.
دوباره رفتم سراغ کار قبلی و سایتش هنوز هم بالا نمیآمد و دیگر ولش کردم.
خاندم بوسههای ویانا و بهرامجنی را.
نوشتم آزادنویسی و یادداشت را.
دیدم تئاتر سلطان مار و گربههای کافهاش را.
حرف زدم کاتال و پیوی شیوا را.
روزنویسییدم درسهای دینی را.
خورشیدکم سلام
شادیهایم گم شدهاند. به گمانم زیر درخت آلبالو. خبر داری؟ میشود نچ نگویی. پاسخت مثبت باشد. میشود بگویی و نگذاری حرفهایت بماند. بماند سر دلت. مثل حرفهای امروز من که ماند. شنیدم و نگفتم. خستهام از کار.
برگشتن ترافیک است. احساس خفگی میکنم. عصر دو ساعتی را با عمو میگذرانم. حدودن ۸۰ ساله است. از معاشرت با او لذت میبرم. خوشصحبت است. دوستش دارم و دارد. چیزی میگویم. میگوید: «تو تاج سری.» فراموشی شفافیت کلامش را زوده. اما باز شیرین است. چیزهایی میفهمم و نمیفهمم و باز شیرین است. در وبینار شرکت میکنم. دوستی زنگ میزند. انتظارش را نداشتم و با مهرش بهتر میشوم. بر میگردم خانه.
تمرین دولینگو را انجام میدهم. قسمت خوب امروز. روز دوم. قرار شد با لادن جان پیش برویم. محمدمهدی اینجاست. کمی گپ میزنیم. گزارش نیکها را میخانم. نفیسه چقدر درخشان نوشته است.
نوشتن سند زندهبودن است. اینجا بوی زندگی میدهد. دلم میخاهد گزارش نیک بنویسم. در ذهنم بارها مینویسم و بالاخره مینویسم. امروز نشد بخانم. سنگصبور از خانه تا اداره همراه و همسفرم است. اما قرار خاندن نمیشود. در کتابخانه میگذارمش.
میروم سراغ مسکوب و چند صفحه «روزها در راه». در جایی نوشته: «دریا تاریک، عبوس و خشمگین بود. اما با ما کاری نداشت. راحت گذشتیم. ظاهرا گرفتار خودش بود و آسمان تاریکتری که رویش افتاده بود و نمیتوانست ابرهایش را نگه دارد.»
امروز آزمایشگاه بود و راه بود و خستگی.
آزمایشگاه اول با یود محلولهای مختلف درست کردیم. یکیش بتادین بود. آزمایشگاه دوم هم اِکستراکسیون انجام دادیم. کمی از آرنجم سوخت. نتیجه درست هم درنیامد. اما یاد گرفتیم.
ناهار دوم، رستوران کرهای بود و رامن و مانتی. اگر گربهی پرو هی نمیپرید بغل دستم با آرامش بیشتری میخوردم.
توی راه فقط خابیدم. دیگر نه مغزم میکشید و نه تنم.
شب کاردستی خاهرم را درست کردیم. زمین و خورشید و هلالهای ماه.
حلزونم را امشب ریسیدند تا با آن بلوز حلزونی ببافند. باید نرم باشد آن بلوز بافته شده، تصور پوشیدنش هم شیرین است.
چند وقتیست که دارم مطالعه میکنم در رابطه با شرایطی که خودم. اوضاع عجیب و غربیست این دو مرحلهی زندگی زنان، بلوغ و یائسگی. باور کنید، برای یک سالداری خوب، باید هم زمان کودکی و هم نوجوانی و جوانی و میانسالی خوبی را زیست کنی. به خاطر همین دغدغهی این روزهایم یعنی یائسگی میخاهم وبینار بگذارم.
وبینار چگونه با نوشتن به دنیای «نوتنی» میرویم
وبینار نوتنی
نوشتنی نو از فصل نوی زنانگیست. وبیناریست که میگوید، کلمهها با جسم و روحمان چه میکنند. سفری ساده از دیار آزادنویسی به شهر نوتنی.
هر جا که واژه میرود، ما هم میرویم. به دل گذشتههای دور. در گلستان سعدی قدم میزنیم. و هم به سراغ بدنمان میرویم و شنوای حرفهایش میشویم.
هرچه هست گپو گفتیست دوطرفه بین من و شما.
من در این راه میخاهم از تجربهی زیستهی خود بگویم. شنیدن تجربههای شما هم یکی از هدفهای این وبینار است.
روز: سهشنبه
ساعت: ۸ شب
یادتان نرود. گپو گفت خودمانی.
شکر خدای را که توفیق حاصل شد و حدود ساعت ۵ صبح بیدار شدم، خواندن نماز و قرآن ،گشتی در حیاط به انتظار دیدن طلوع خورشید
شکرگزار خداوند بودم.
سهم روزانه ام را نوشتم هم چنین فهرست کارهای روزم را
گزارش نیک استاد و دوستان را خواندم البته تعدادی را
هر روز گزارش نیک خودم را مرور می کنم.
پیاده روی کردم طبق معمول در خانه، هم داخل ساختمان و هم در حیاط
برای ناهار مرغ بار گذاشتم،پیاز، سیر، غوره،رب گوجه،نمک،فلفل سیاه،زردچوبه و آبلیمو موادی بودند که به خورشت افزودم و برنج را برای پختن کته به پلوپز سپردم.
و اما گسترش واژگان از کتاب فرهنگواره ی فارسی خلاق اثر استاد کلانتری و هر بار سه واژه
*بیابان صفت:
بر اثر التهاب های سیاسی و تشنگی جوانان در یک فضای بیابان صفت، چه بسا سراب که جای آن نشانیده شده است.
هشدار روزگار نویسنده محمدعلی اسلامی ندوشن ص۱۵۸
*زلزله زا:
آرام تر ای حضور زلزله زای!
سید علی صالحی، لیالی لا ص۲۸
*پرسنده خویی:
این پرسنده خویی و سبب جویی یونانی در مورد جهان است که منجر به پایداری و پایه گذاری دانش( علم)در آن سرزمین می گردد.
آرامش دوستدار، خویشاوندی پنهان ص۱۸۲
*حفظیات مادرم:
اگر یار مرا دیدی به خلوت
بگو ای بی وفا ای بی مروت
گریبانم ز دستت چاک چاکو
نخواهم دوخت تا روز قیامت
*بابا طاهر
روز اول آبان که گذشت مصادف بود با بزرگداشت *ابوالفضل بیهقی* تارخ نگار و نویسنده ی خراسانی، شهرت او به خاطر نگارش تاریخ بیهقی است که مهم ترین منبع تاریخی در دوران غزنویان به شمار می رود.بسیاری او را پدر تاریخ نویس نوین می دانند.
بیهقی در سال ۳۸۵ هجری قمری در حارث آباد سبزوار متولد شد و در سال ۴۷۰ هجری بنا به روایتی در غزنی از شهرهای افغانستان درگذشت و در همان شهر به خاک سپرده شد.
سمت او دبیر و رئیس دیوان رسالت در دربار سلطان محمود غزنوی بود.
۱۹ سال زیر نظر استادش بونصر مشکان کار کرد و دستیار او شد.
از ویژگی های تاریخ بیهقی مستند بودن وقایع ذکر شده است خودش می نویسد:
غرض من آن است که تاریخ پایه ای بنویسم و بنایی بزرگ افراشته گردانم چنان که ذکر آن تا آخر روزگار باقی بماند.
سبک نوشتاری کتاب بین زبان ساده و مرسل است که تا قرن چهارم در خراسان رایج بود.
این قسمت در شرح آغاز وزارت خواجه احمد حسن برای سلطان مسعود غزنوی و خلعت دادن به اوست:
دیگر روز به درگاه آمدی و با خلعت نبود،که بر عادت روزگار گذشته قبایی ساخته کرد و دستاری نشابوری یا قاینی،که این مهتر را رضی الله عنه با این جامه ها دیدندی به روزگار و از *ثقات او شنیدم،چو بر ابراهیم قاینی کدخدایش و دیگران که بیست و سی قبا بود او را یک رنگ که یک سال می پوشیدی و مردمان چنان دانستندی که یک قباست و گفتندی:سبحان الله!این قبا از حال بنگردد؟اینت منکَر و به جِد مردی! و مردی ها و جدی ها او را اندازه نبود، و بیارم پس از این به جای خویش و چون سال سپری شد بیست و سی قبای دیگر راست کرده و به جامه خانه دادندی
ثقات=جمع ثقه به معنی معتمد و شخص مورد اطمینان
عمری بود ماجرای حسنک وزیر از این کتاب را بنویسم.
گسترش واژگان از فرهنگ عمید هر بار سه واژه:
آلبومن=سفیده ی تخم مرغ، در اصطلاح گیاه شناسی ماده ای ست در هسته یا دانه ی بعضی گیاهان مثل دانه ی کرچک
آلبومین=ماده ای است که در اجسام نباتی و حیوانی وجود دارد ببشتر سفیده ی تخم مرغ از آن تشکیل شده و آن را ماده ی بیاض البیض هم می گویند.خشک شده ی آن جسمی ست شیشه مانند رنگش مایل به زردی، بی طعم، بی بو و در آب حل می شود.
آلام دلی=درختی در جنگل های مازندران، برگ هایش دندانه دار، گل هایش سفید، میوه اش خاکستری رنگ و دارای خال های سفید، میوه اش خورده می شود.
در وبینار شرکت کردم از کتاب روزها در راه اثر شاهرخ مسکوب گفته شد که برای نیک تر نوشتن گزارش نیک مفید است.۱۵ دقیقه آزادنویسی و ۵ دقیقه نوشتن کلمات
نمره ام ۷
روز دوشنبه را با آزادنویسی شروع کردم. بعد از صبحانه برای پیادهروی بیرون رفتم و در راه برگشت کمی هم برای خانه خرید کردم.
روی بخش دیگری از داستانم کار کردم.
دوستم آزادهجان خبر داد که ویرایش نهایی داستان را انجام بدهم تا آن را برای ناشر بفرستند و او تا آخر هفته فرصت خواستم تا یک بار دیگر متنم را با دقت ویرایش کنم.
در وبینار نویسندهساز شرکت کردم و همراه دوستان آزادنویسی کردم.
امروز داستانی از چخوف به نام «شکارچی» خواندم.
جلسهٔ آخر دورهٔ داستاننویسی خلاق پیشرفته برگزار شد. استاد در دربارهٔ هنجارشکنی در زبان صحبت شیوهای متفاوت که میتواند شکل تازهای به روایت بدهد. تمرین جلسهٔ آینده را هم بر همین مبنا از ما خواست.
بعد از نوشتن گزارش نیک کتاب «خواب» شاهرخ مسکوب را برداشتم و به خواندن سفرنامهای از خوابهای خودش نشستم.
قهوهی اول را میزنی بر بدن و هزار و دویست کلمهی صبحگاهی مینویسی. تنهایی. برنامههای روزت را میبینی و بله. مصاحبه لازم نیست بروی. میدانم قرار گذاشتی اما نمیشود. دلت میخاهد کسب و کار خودت را داشته باشی و خستهای از برای دیگران کار کردن. تنهایی. شعرها و نامههایی از فریدون رهنما را میخانی:
«دوستت دارم
تو را با نیمهشبهای سیاه دیدگانت دوست دارم
تو را با صبح خندان دهانت دوست دارم
چشم در چشمت
دست در دستت
و در این روزهایی که تمام میهنم از باد وحشت
دور خود میپیچد اینگونه
بانگ برمیدارم دوستت دارم
با تو میآیم
با تو میخانم
با تو میپیمایم اکنون راههای سخت را
پتک برداریم
اسب برتازیم
تا سرای کهنه و پوسیده را درهم فرو ریزیم
هرکه دلدارست
هر که دلداده است
هر که در چشمی شررهای امیدی رسته از هر بند میبیند
به پا خیزد
ببارد بر تعفنها چو باران بهاران
بشنوید آنچه ناپاک است و زهرآلود
بشنوید نادرستی و ریا و سفلگی را
دوستت دارم صدای سیل فرداهاست
دوستت دارم بگو تا میتوانی دوستت دارد
مگر کآوار این فریادها
درهم فرو ریز هرآنجه روسپیخانه است»
شعر دوستت دارم از دفتر شعرِ «گذشته مرگ نیست نقاب نیست گندم است و لاله است و جان»
رزومهی دیگری از کتابفروشی دیگر به تایید نهایی رفت. تنهایی؟ ایول. با «بنامیزد» آشنایی؟
«مِی در کاسهٔ چشم است ساقی را بِنامیزد
که مستی میکند با عقل و میبخشد خُماری خوش»
حافظ
به جای ایول بگو بنامیزد. فارسیشه. به نام ایزد در واقع. قشنگ نیست خیلی؟ یا مولانا در جایی دیگر:
چو هفت صد پردهٔ دل را به نور خود بِدَرّاند
ز عرشش این ندا آید بنامیزد بنامیزد
از خانه بیرون میزنی. نمیشودبا این حوصله خانه ماند و کار انجام داد. یک ساعت که قدم میزنی کیفورتر هستی و منظرمتر پرسهزن جون. نه؟ تنها و تنهایی؟
زیر چنگال شب خاندی و برای تمرین شب خطخطی هایی کردی که بسیار بهتر از قبل موضوع را فهمیده بودی. ولی نشد آخر آن چیزی که باید در بیاید برای فرستادن. اشکال ندارد. تلاشت ستودنی است. تمرین آخر را نگو، نشان بده.
در وبینار از دست نویسندهساز صحبت میشود. چند روزی است به فکر میکائیل هستی؟ آقای قاسمی بعد از سه ماه برگشته بود؟ تازه با خانم چیتگرها که نوشت: یکی از فانتزیام اینه که یه مدت نباشم و بعد که میام استاد بگه تو فکرتون بودم جاتون خالی بود. هم حسی کردی. تکرارآموزی، پیادهروی،گزارش نیک، آزادنویسی و کلمهبرداری.
بعدتر هم جلسهی آخر پیشرفته را رفتی و تاریکی خاندی از حسین رضائیان آبکنار. این داستان را بیستسال بعد از عطر خوش فرانسوی نوشته است که داستانِ رمان بچههایش را خاندیم و پختگی و شفافیت در رفت و برگشت را در شکلدهی به این رمان را کامل حس کردی.
شب هم برای غایب کلاس خلاصه را گفتم.
الان گذشتهس، آینده الانه و
شب بخیر.
https://t.me/dreamdrawgrow
میخاستم پنج بیدار بشوم که نشد. شب سعی کردم زود بخابم که نشد. هشت با صدای رویا که میگفت پاشو برویم پیادهروی بیدار شدم. نگاهی بهش انداختم و چپیدم زیر لحاف و تکان نخوردم. به جایش صفحات صبحگاهیام را نوشتم.
بعدش کمی تو یوتوب ویدیوی نقاشی دیدم و بعد رفتم سراغ ویدیوهای تلگرام. دیدم و دیدم اما دیدن تنهایی که ارزشش را نداشت باید تمرین میکردم.
پینترست گردی کردم و کلی رفرنس یافتم.
تمرینجا را بودیدم.
با فرشته یک ساعت کامل نوشتیم.
رفتم سراغ نقاشی و یه عالم شخصیت دختر کشیدم. تا ساعتهای هفت و نیم هشت بیشتر درگیر بودم با نقاشی. همراهش پادکست هم گوش میدادم هری پاتر را. اینبار ایرانی. چون تنها چیزی که باز کرد همان بود. چرا کستباکس هم فیلترشکنی شده. حال نداشتم شیلترفکن روشن کنم. همان را گوشیدم.
نویسندهساز بود و «روزها در راه مسکوب». ذوقیدم از اینکه کتابش را دارم. نوشتیم آزادنویسی.
با فائزه و فرشته خاندم. داستان آیلار را خاندم. تمامش کردم. نمیدانم هوا سرد است یا چی. چرا هر بار این کتاب را میخانم لرزم میگیرد. کلی اشکیدم سر داستان. هق. بعد شروع کردم به نوشتن و سوال پرسیدن از شخصیت داستان طالبا. مندنی پور تو اینچنین خوب چرایی؟
پستم را نوشتم و روزنویسی سایتم را هم.
همین دیگر.
روزواژه:شکر نعمت
گزارشنیک۴۰۵/۸/۴
امشب دوست دارم پیرو نیکنویسی استاد شاهین، گزارشم را در نامهای به مادر آسمانیام بنویسم.
مادر عزیزم گزارشنیک امشبم را برای تو مینویسم.
خیلی وقت است که با تو صحبت نکردهام. صدای گرمَت را مدتهاست نشنیدهام. میدانی از وقتی رفتهای تلفن خانهامان دیگر زنگ نمیخورد و من هم دیگر سراغ گوشی خانه نرفتم . تمام تماسهایم با گوشی همراهم ست. الان هم مثل آن وقتها من حرف میزنم و تو صبورانه گوش میدهی. خوب میدانم که فقط از نظرم دور شدهای و به من نزدیکی. نزدیکتر از قبل. اگر جویای احوال دخترت هستی باید بگویم ملالی نیست جز دوریت. دردی نیست جز دلتنگی. رنجی نیست جز نبودِ نوازشِ دستان مهربانت. مادرجان، چند وقتیست که نوشتن را شروع کردهام. یادت میآید همیشه دوست داشتی یکی پیدا شود و داستان زندگیت را بنویسد. کاش آنزمان جسارت این کار را داشتم. نمیدانم الان میشود یانه؟ یکی از آرزوهایم این است که بتوانم زندگیت را بر قلم جاری کنم وبه روح آسمانیت هدیه. خبر داری از وقتی رفتی بزرگ شدهام. یاد گرفتم بیشتر با عزیزانم باشم، به جبران تمام نبودنهایم با تو. غربت من را از تو دور کرد. فهمیدهام که باید برای خانوادهام وقت بگذارم. به وجودشان عشق بورزم. تمام لحظات باهم بودنمان را غنیمت بدانم. لحظهای که ثانیهای بعد برنمیگردد. مادر جان یادگرفتم قدر لحظهلحظهی زندگیم را بدانم و از سلامتی عزیزانم کیفور شوم و خدا را شکر باشم. به قول “مایکل جی فاکس” «خانواده چیز مهمی نیست بلکه همه چیز است.»
………………………………………………………………
از اتفاقات روزمرهی امروزم برایت مینویسم.
ساعت ۶ صبح بیدارشدم.صبحانه و ناهار مدرسهی امیر صدرا را آماده کردم. به مترو رساندمش. راستی میدانی صدرا ۱۶ ساله شد. آنموقع که تو بودی، ۹ ساله بود بزرگ شده و قد کشیده .
برگشتم و دور دریاچه یک ساعتی پیادهروی کردم. یکسالی هست مدام میروم. برگشتم صبحانه خوردم. نان و پنیر و انگور صبحانهی مورد علاقهات. بعد باشگاه پیلاتس رفتم. پنج سالی هست ورزش را ترک نکردهام . گردندرد و زانودردم، بهتر شده است. ناهار را آماده کردم. در «تمرینجا »شرکت کردم. کمی از دیوان پروین را خواندم. دوست دارم شعرهای پروین را. مشغول تمیز کردن خانه شدم. سریال یل را دیدم قشنگ است و پرستاره. ببینیم بعد چه میشود. راستی امروز نتوانستم در وبینار شرکت کنم و خوابیدم، یعنی خوابم برد. بعد از آن تا الان غیر از درست کردن شام و شستن ظروف کار مهمی نکردم. الان هم دارم برای گزارش نیک مینویسم. از من راضی بودی؟ روی ماهت را در آسمان میبوسم. هوایم را داشته باش مامان قشنگم.
امروز بخاطر تولد مرد بزرگی خوشحالم.
تکرارآموزی:
بازخانی «چرا ادبیات» یوسا. برای بار چندم؟ نمیشمارم فقط هر وقت دلم میگیرد از کتابنخانی بعضیها عوض آنها دو دستی میچسبم به «چرا ادبیات.»
«ادبیات از آغاز تا اکنون و تا زمانی که وجود داشته باشد فصل مشترک تجربیات آدمی بوده و خواهد بود و به واسطه آن انسانها میتوانند یکدیگر را باز شناسند و با یکدیگر گفتگو کنند.»
پیادهروی:
غروب همراه خاهرها میروم تا چهارراه دوم، راه میاندازمشان. دمای هوا کمی پایین آمده اما هنوز نیاز به بخاری نیست.
آزادنویسی:
بعد از اینکه کارهایم تمام میشود نیم ساعت تند و بیوقفه مینویسم. از مکالمات امروز و اینکه وجود خاهر نعمت بزرگی است. خوشحالم چهار خاهر و چندین خاهرزاده دارم. هر چقدر بخاهم میتوانم با آنها گفتگو کنم بدون ابراز پشیمانی از حرفهایی که زدم.
کلمهبرداری:
بدنمند: پرسشهای بدنمند به سلیقه و ترجیحات ما مربوط است.
(امشب از «ترجیح میدهم» آفوریسم نوشتم، در کانال منتشر کردم.)
گزارشنیک:
دو شب است به گزارشنویسی برگشتهام. دلیل اصلی اینکه هر شب نمینویسم، راضی نبودن از کارهای روزمره است.
اینکه غیر از پیادهروی، تمام ساعتها در خانه هستم. فقط میخانم، مینویسم، در وبیکار سرزبان و نویسندهساز حاضرم. تکراری بودن کارها گاهی موجب آزارم میشود.
اما هربار که دور میافتم با شنیدن جمله یا نکتهای از استاد، به نوشتن گزارشنیک برمیگردم. میبینم خانهای با چراغ روشن، چشمبراه یادداشتهای ماست.
از مهمانی خاهرانه بگویم، خوش گذشت اگرچه خسته هستم.
در رختخاب ویس سرزبان و نویسندهساز را میشنوم.
الههجان از دومین معیار جهانشمول میگوید. «درستی.»
برای سنجش درستیِ چیزی، به صدقپذیری تکیه میکنیم.
استاد از کتاب «روزها در راه» مسکوب و کمکی که به روزانهنویسی میکند، سخن میگوید.
چقدر خابم میآید.
امروز صبح رفتیم خونهی پدری.
سر صبحانه مادرم خوابش رو تعریف کرد و اشکم رو درآورد.
خواب دیده بود توی دور برگردونِ سر خیابون تصادف کرده بودند. دور از جون روحش جدا میشه و کنار دکه وایمیسته.
خودشو بابام رو توی ماشین میبینه. بابام میاد بهش میگه بیا سوار شیم بریم. مامانم میگه نه بابا ما مردیم. بابام میگه نه بیا بریم بهمون فرصت دادن برگردیم. مامان میشینه صندلی عقبُ میرن.
بغضم ترکیدو گفتم سر سفره این حرفا چیه میزنی.
بعدش کلی قربون صدقهی من رفت.
و بعد از اون برای جدا شدن برادرم گریه کرد.
ماه بعد عروسیشه و من موندم مامانم چطور با این قضیه کنار میاد.
خیلی نگرانشم.
بعد صبحانه نشستیم لباس مامانم رو انتخاب نهایی کنیم تا خیاط بدوزش. کلی خیاطه سیس میاد که اولین خیاط اینترنتی بدون پرو هستم.
انقدر کلاس اومد که گفتم والا به خدا خیاط سر کوچه خودتونم بدون پرو میدوزه این همه دادار دودور نمیکنه.
با این همه پول که این میگیره باید موکل اجیر کنه و از طریق اون بدون اندازهگیری لباس بدوزه.
در همین اثنا از مدرسهی مهرسام زنگ زدن حالش بهم خورده لباس بیارید.
جَلدی با محمد رفتیم مدرسه و مهرسام رو انداختیم بالا و آوردیمش.
بچم اومد یه دوش گرفت و یه خورده بازی کرد و خوابش برد.
ناهار مامان کوکوی لوبیاسبز برای خودمون و برای بچهها کباب تابهای تیار کرد.
زدیم بر بدن و من بعد ناهار خوابیدم.
بیدار شدیم و رفتیم خریدکی کنیم.
یه کت و شلوار خریدم برای مهرسام که اصلا بهش نمیومد. خیییلی ناراحتم چون هم شیک بود و هم قیمت قبل بود و مفت.
یه پافر و بلوز شلوارم خریدیم.
برگشتیم شام رو زدیم بر بدن و اومدیم خونه.
همه خوابن و من باید بشینم غزل ۲۹۵ حافظ رو بخونم و زیر و روش کنم برای کلاس حافظ فردا.
خابهایم فرًارتر از اِتِرند. به محضِ چشمگشایی، میپرند.
صفحهی صبحگاهی را در دفترم نوشتم. دوندگیهای دیروز سبب شد تا زودخابیدن را تجربه کنم و پیش از رسیدن سر به بالش، بِخُسبم. زودخابی را در فهرست کارهایم گذاشتم.
بیست و پنجدقیقه آزادنویسی کردم و ترکیبهایی مانند لشچهره، حرفجمعکن و پاشوق شکل گرفت.
داستان سالهای گذشته از یاکف سگل را خواندم. اعجابانگیز بود. هُلم داد به طرف داستانهای من و من در نتِ گوشی. پس از بازگشتن گوشی به تنظیماتِ کارخانه، یک دفترچهی نونوار و ابزارمند دانلود کردم.
پیادهروی کردم.
برای تکرارآموزی، بازپخشِ کلاس خودواژه را شنیدم.
در مسیرِ کلاسِ موسیقی، شبِ هول و خسروخوبان را ادامه دادم. هر دو به مذهبزدگیِ ایران اشاره میکنند. اینکه برخی شریعتمدارند و برخی طریقتمدار، ولی شریعت بر طریقت سایه انداخته.
در اینترنت جستجو کردم و فهمیدم که شبِ هول سال ۵۷ نوشته شده و خسروخوبان پس از سال ۶۱، قرابت معنایی هم دارند.
از تدریسِ استاد در قالب بازخوردهایِ تمرینجا، توصیف صحنه را آموختهام. چهقدر لذتبخش است که آدم پروژهای به نامِ نوشتن داشتهباشد. هر روز صحنهام را بازسازی میکنم تا آمادهی ارسال شود. جزییاتِ روزمره، دستم را میگیرند و صحنه را پیش میبرند. مثلن خرابکاری گنجشکها بر رویِ ماشینی که زیرِ درخت بود، باری سنگین را از رویِ دوشم برداشت.
یک کلاسِ حضوری یوگا داشتم. رساناییِ کلامم در کلاس بیشتر شده.
در نویسندهساز از شاهرخِ مسکوب شنیدم. کتاب روزها در راهش را خاندهام و کتاب در حال و هوای جوانی را هم دست خاهمگرفت.
در پانزدهدقیقه، از خودم پرسیدم. در توصیف حالِ اکنون کلمات هم بینیاز بودم از فکر کردن. دستم، خودش، مینوشت.
سیدقیقه یوگا تمرین کردم.
روزم را با تارنوازی، هملت و مرغابیِ وحشی به پایان خاهم برد.
1. سالواژهام: استمرار
2. امروز زیاد حالم روبهراه نبود و انجام کارهای بسیار بسیار برایم دشوار بود اما انجامشان دادم و در آخر حسم خیلی بهتر شد .
3. امروزا یکم سردرگم هستم ولی سعی میکنم که هر چه سریعتر از این سردرگمی بیام بیرون.
4. رسیدگی به کانال و گذاشتن یک نقاشی خوشگل در آن.
دیشب فراموش کردم ساعتم را کوک کنم. صبحم را از دست دادم و به کارهایم نرسیدم. اما به اندهزهی کافی خوابیدم و از خواب بینیاز شدم.
امروز فقط یک کلاس داشتم و این خوب بود. اما قسمت ناخوشایندیش این بود که باید این مسیر طولانی را فقط برای یک کلاس طی میکردم. آن هم کلاسی که هیچ چنگی به دل نمیزند.
ناهارم را خوردم و آماده شدم. وسط حیاط به این نتیجه رسیدم که هوا سرد است و لباس من نامناسب است. همین شد که دوباره برگشتم به اتاق و لباس دیگری پوشیدم.
توی تاکسی شروع کردم به دیدن انیمیشن. اژدهای دریایی بزرگ شالگردنش را از دست داده بود و بدون آن سرما خورده بود. بیماری ضعیفش کرده بود و توان حفاظت از دیگر اژدهایان را نداشت. اژدهای دریایی کوچکی عازم سفر شد تا نامزد سابق اژدهای بزرگ را پیدا کند و از او بخواند برای اژدهای بزرگ شالگردنی جدید ببافد. اژدهای دریایی کوچک کنجکاو بود و میخواست جهان را ببیند. از دریا خارج شود و پا بر زمینهای گسترده بگذارد.
پدربزرگی کنارم نشسته بود. او هم مشغول تماشا بود. پدربزرگ هر دقیقه یکبار سرفه میکرد و هر لحظه نزدیک بود محتویات گلویش را روی صفحهی گوشی خالی کند.
بعد از کلاس کمرم شروع کرد به لجبازی و نیمکت نشینم کرد.
نمیتوانستم به خانه برگردم. اسنپ گرفتم و به خانهی خاله رفتم.
جواد به استقبالم آمد. به زور ماچش کردم میگفت خجالت میکشد دخترها بوسش کنند.
گوشیام را کش رفت
تا بازی دانلود کند. اما قول داده فقط یکی.
شب را پیش خاله میمانم و قرار شده صبح از اینجا به دانشگاه بروم.
روی تخت دراز کشیدهام کمرم ونگونگ میکند. اما گوش نمیدهم. در حال نوشتن گزارش نیکم و جواد هر دقیقه میپرسد پس کی تمام میشود.
منتظر است کارم تمام شود تا از مرد عنکبوتی و تواناییهای شگفت انگیزش بگوید.
بعد از مدتی وقفه، دارم گزارش نیک مینویسم از ایامی که حال، چنانکه باید، نیک نیست اما به قدر وسع، میکوشم که نیک بگذرانم.
روزگار شلوغی مدرسه است و موسم امتحان و تصحیح برگه و بیماری که رهایم نمیکند.
صبح را با خواندن داستان «عریضهٔ طویله» از مجموعه داستان «دوازدهمی» بهمن فرسی و نیز طراحی سؤال و آماده کردن ناهار گذراندم. نوبت ظهر بودم. رفتم مدرسه. قرار بود آزمون بگیرم. ساعت سوم، دوازدهمیها نیامده بودند. کمی زودتر به خانه برگشتم. بعد از کمی تجدید قوا، آمادهٔ کلاس نویسندگی خلاق پیشرفته شدم. کلاس عالی بود. صحبت از کتاب «تاریکی» به میان آمد. چند روز پیش که با ندا جان پشمفروش و شیما جان صادقی رفته بودیم کتاب کوچه، این کتاب را گرفتم و چند صفحهای از آن خوانده بودم. در کلاس از زبانپریشی سخن گفتیم و شکستن هنرمندانهٔ هنجار زبان. راستش جسارت ندارم در ذهن این خیال را بپرورم که روزی میتوانم چنین کنم اما استاد، نظر دیگری دارند و همین قوتقلبم میدهد.
شب از «مقالات شمس» خواندم. شمس از خاطرات معلمیاش میگفت. خوی تبریزیاش را آنجا دریافتم. البته این مزاحی با خودم و همشهریانم است.
نیاز به آسودن دارم. جانم خسته است. حین استراحت به کتاب صوتی «شکوفههای عناب» رضا جولایی گوش میدهم.
چه دستههای وجود دارد؟
هر دسته چه ویژگیهای دارد؟
بر چه اساسی اینها را میسنجیم؟
شاهین عزیز. اینها پرسشهای در مورد یادداشتها هستند. بگذار بهتر بپرسم. چنددسته یادداشت داریم هان؟ یادداشتهایم میلنگد. وقتهای آمده و رفته از خودم پرسیدهام این چیزی خلقشکردم با کلمههایم چه اسمی بگذارم رویش. هشتگ و پشتک و تشتک زیاد زدم.
از جمله همین #نیکروز وقتی همهچیز در قالب گزارش میتوان نوشته شود. دیگر واقعا نیکروز چیست؟ فرقش با رخدادک«پارهی از روز دقیقا چیست؟» من روی این سوال قفلی میزنم تا رستگار گردد.
…………………………………….
از اقدامات روز
نوشتن پرسشهای وضوحبخش در وبینار دیروز معماری تفکر
میشود چیزی را که بیشتر توضیح دهید؟
میشود طوری دیگری را توضیح دهید؟
میتوانید مثال بزنید؟
آزادنویس یک نیم ساعت
شرکت در وبینار نویسندهساز
برسد دست شاهین کلانتری.
امروز روزی آرام بود و چون آتش زیر خاکستر.
صبحانه خوردم و کارهای روتین را انجام دادم. مغزم برای نوشتن یا خواندن یاریم نکرد و اصلا دلش را نداشتم.
دست به قلم بردم و اِتُد اولیهی درختی در شاه و برگ که از دریچهی ماه دیده میشود، نقش زدم.
باقی روز فقط تکرار مکررات.
گیرِ خودم افتادهام، کاش از شَر خودمخلاص شوم.
کاش خودم را بلاک میکردم و اگر با هر خط دیگری هم پیام میدادم اون رو هم بلاک میکردم، از دستِ خستگیهایم خستهام از دست کلافگی،تنبلی، ترس و هزار فکر تار بسته در مغزچروکم .
تَننحیفم به زور با آسفالتخیابان هم قدم شد.
چشمهای نازنینم به زور کتاب جهانینو را در طاقچه خواند.
مصاحبه آدمهای معروف را میبینم.
دنبال خودم هستم، لابهلای کتابها، فیلمها، مصاحبهها، کلاسها، هرچه بزرگتر میشوم بیشتر گُم میشوم در زندگی.
نمیدانم چه میخواهم و کجا میروم.
کاش بزرگ نشوم.
بابا بگذار از معمولیترهای روزمرگی بگذرم. و اصلیهایش را بگویم.
دیروز در کتابخانه چشمم افتاد به کتابی که چند سال پیش خریده بودم و هنوز نخانده بودمش. نامش «مرداب روح» است، از جیمز هالیس. تمایلم رفت سمت خاندندش. امروز شروعش کردم و چند صفحهای از آن را خاندم. بگذار بیشتر بخانم، بعدش میآیم برایت میگویم که چطور است.
در نویسندهساز امروز استاد از «روزها در راه» شاهرخ مسکوب گفت. داشتم مینوشتم «مسکوب» که دستم اشتباهی خورد و نوشتم «میخکوب». میخکوب هم بهش میآید. بسکه نثرش روان و صمیمی است و آدم را میخکوبِ خاندنش میکند. آری عرضمیکردم آقا داود، که در نویسندهساز از شاهرخ جانِ مسکوب گفته شد و اهمیت نوشتن روزنویسی. بعدش اگر اشتباه نکنم حدود نیم ساعت آزادنویسی کردیم. البته من یکربع کردم. آزادنویسی. در خلال نوشتن به پرسشی رسیدم که دیدم پاسخش به پیشبرد اهدافم کمک میکند؛ پس بعدش برای سوالم به دنبال پاسخ گشتم و میشود گفت که یافتمش. حالا باید امتحانش کنم که ببینم پاسخم کارساز است یا نه.
بعد کلاس «نویسندگی خلاق پیشرفته» را داشتیم. از رمان نوشتن گفتیم. یعنی استاد گفت و ما شنفتیم. همینطور بخشهایی از رمان «تاریکی» از حسین مرتضائیان آبکنار را خاندند. بسیار دوست دارم بخانمش. نویسنده، نویسندهی براستی چیرهدستی است.
بعدش در کتابخانه دنبال کتابی دیگر بودم که دیدم کتاب «حرف و سکوت» محمود کیانوش را دارم. خوشحال شدم. البَت نمیدانم که سانسور مانسور دارد یا نه. اما خب خوشحال شدم که نسخهی کاغذیاش را دارم و شاید اینجور بتوانم بهتر متنش را بخانم و شاید حاشیه نویسی کنم.
بعد، کتاب «سوگ مادر» از شاهرخ مسکوب را خاندم. البته مقدمهاش و چند نوشتهی ابتداییاش را.
بسیار کتاب زیباییست. این یک خط را از آن نقل میکنم: «دیگر بر زمین نیستم، خودِ زمینم و به یاری آن دانهای که مرگ در من پنهانش کرده است باید بکوشم تا بارور باشم». نقلِ زییا کم ندارد البته اما این دید و نگرشش را بسیار دوست داشتم. دیدن و آگاه بودن به مرگ شاید بهترین انگیزهی بهزیستی و خلق ارزش باشد.
بعد از آن هوس کردم که داستان «بانویی با سگ کوچک/ملوس» چخوف را بخانم. میدانی بابا، آدمیزاد موجود عجیبیست.
فکر کنم باید یکبار دیگر بخانمش و بعضی جاهایش کمی مکث کنم. درظاهر رابطهای سادهست اما.. یاد این شعر افتادم که میگوید «که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکلها». راستش شاید مشکل این است که اولش عشق نیست، وقتی مشکل میشود که عشق میشود و تو، عاشق میشوی. اما باید دید این مشکل و مصببش ارزشش را دارد یا نه؟ نمیدانم. اما فکر میکنم همه چیز به عشق زنده میشود و زنده میماند. یک گُل، یک تکه گِل، یک نوشته، یک آدم.
راستش الان خستهتر از آنم که عمیقتر نگاهش کنم. شاید فردا. شاید وقتی دیگر.
بعدش هم گشنگگی بود و گشنگی. از عصر که مثلن ناهارِ دیرهنگام خوردم، هیچی نخوردهام چون فردا باید بروم آزمایش بدهم. گشنمهههه.😭😭
گزارش نیک| هفتاد سال زندگی، چند قرن داغ، و مادری که هنوز بازنشسته نشده است.
راستش گزارش امروز را خواستم متفاوت بنویسم در قالب نامهای به مادرم به مناسبت تولدش.
چون امروز تولدش بود اما من از دیروز باهاش قهر بودم. او بارها پشت در اتاق منتم را کشید. من تازه یادم افتاد ای وای امروز تولدش بود و چه تناقض بیرحمانهای اتفاق افتاد!!
شاید نوشتن این نامه ذرهای از نانیکیام را تقلیل دهد.
مامان جان!
امروز تولد توست. هفتاد سالت شد. یعنی وارد دههٔ هفتم زندگی شدی، دههای که آدم انتظار دارد بنشیند، چای بنوشد، نوهها دورش بچرخند و از خاطرات جوانیاش تعریف کند. نه اینکه همچنان درگیر اعصاب و روان دو فرزند بزرگسال باشد که هرکدام بهتنهایی میتوانند یک آسایشگاه روانی را به مرز ورشکستگی برسانند!
تولدت مبارک، مامان!
هفتاد سال تحمل دنیا مبارک.
هفتاد سال مادری مبارک.
هفتاد سال دویدن، ساختن، سوختن و باز هم بلند شدن مبارک.
راستش را بخواهی، نمیدانم از کجای زندگیات بنویسم. از زنی که بودی، از زنی که هستی، یا از زنی که زندگی با تمام قوا تلاش کرده زمینش بزند و هنوز موفق نشده است.
تو در مدت کوتاهی سه عزیزت را از دست داد، مادرت، همسرت و پسرت را. 😢😢😢
سه نفر از آدمهایی که هرکدام بخشی از جهان تو بودند. سه جای خالی که هیچکدامشان را نمیشود با دیگری پر کرد. سه بار داغ، سه بار خداحافظی، سه بار تکهای از قلبت را برداشتی و گذاشتی زیر خاک و بعد برگشتی خانه، چون ظاهراً زندگی برای آدمهای داغدیده باز هم رحمی ندارد!
دنیا حتی به تو فرصت نداد برای یکی از رفتنها درست عزاداری کنی که دیگری را از تو گرفت. انگار نشسته بود روبهرویت و میگفت: «خب، این یکی را هم ببینیم چطور تحمل میکنی!»
و تو تحمل کردی.
نمیدانم اسم این کار را باید قدرت گذاشت یا بیانصافی دنیا. چون گاهی فکر میکنم ما آدمها وقتی به کسی میگوییم «تو خیلی قوی هستی»، حواسمان نیست داریم چه ظلمی میکنیم. انگار قوی بودن مجوزی است برای اینکه مصیبت بیشتری سر آدم خراب کنند. انگار اگر کسی یک بار زیر بار غم خم نشد، میشود بار بعدی را هم گذاشت روی دوشش.
مامان، تو مجبور نبودی اینهمه قوی باشی. حق داشتی کم بیاوری. حق داشتی یک روز صبح بیدار شوی و بگویی دیگر نمیخواهم هیچچیز را درست کنم، هیچکس را آرام کنم، هیچکس را نجات بدهم. حق داشتی بنشینی و برای خودت گریه کنی، بدون اینکه نگران باشی نکند گریهات حال یکی دیگر را بدتر کند.
اما تو حتی در غم خودت هم مادری را تعطیل نکردی.
ما هم که ماشاالله، دو فرزند نمونه برای روز مبادا نبودیم!
هرکدام با اخلاقهای خاص خودمان، با بداخلاقیها، عصبیبازیها، نگرانیها و گرفتاریهایمان، گاهی چنان زندگی را برایت سخت میکنیم که آدم دلش میخواهد به جای شناسنامه، یک دفترچه راهنمای استفاده از فرزند دستت بدهد، با این توضیح که این دستگاهها گاهی بیدلیل هنگ میکنند، در شرایط بحرانی فرمان نمیبرند و متأسفانه گارانتی هم ندارند!
تو اما همچنان ایستادهای.
هم حواست به ماست، هم نگران آیندهمان هستی، هم از امکانات مادیات میزنی، هم از توان و انرژی و آرامشت مایه میگذاری تا مبادا ما کم بیاوریم.
گاهی فکر میکنم ما آنقدر به بودن تو عادت کردهایم که یادمان میرود تو هم یک آدمی. یک زن هفتادساله که خودش هم میترسد، خودش هم دلش میگیرد، خودش هم به آغوش احتیاج دارد، خودش هم گاهی نمیداند باید چهکار کند.
ما عادت کردهایم تو پشت و پناهمان باشی. انگار پشت و پناه بودن شغل رسمی توست؛ از هشت صبح تا دوازده شب، بدون تعطیلی، بدون مرخصی، بدون حق استعفا.
اما مامان جان، پشت و پناه من!
چه کسی گفته تو باید همیشه ستون باشی؟ ستون هم اگر تمام عمر بار سقف را تحمل کند، یک روز ترک برمیدارد. تازه، سقفی که روی سر توست، سقف کوچکی نیست، یک دنیا نگرانی و دلواپسی است، به اضافه دو فرزند که هنوز گاهی خیال میکنند مادرشان از جنس فولاد ضدزنگ ساخته شده!
من گاهی آنقدر در گرفتاریهای خودم غرق میشوم که یادم میرود تو هم یک زندگی داری. یادم میرود تو هم ممکن است از چیزی ناراحت باشی و دلت بخواهد کسی بنشیند کنارت و بپرسد: «مامان، تو خوبی؟ واقعاً خوبی؟ نه آن خوبِ همیشگی که برای راحتی خیال ما تحویل میدهی، خودت، در خلوت خودت، خوبی؟»
کاش بیشتر میپرسیدم.
کاش بیشتر حواسم بود.
کاش وقتی از کوره درمیروم، قبل از اینکه حرفی بزنم، یادم بیاید تو همین تازگیها چقدر آدم از دست دادهای. یادم بیاید که شاید بعضی روزها فقط داری خودت را به زور از تخت بلند میکنی و به زندگی ادامه میدهی. شاید آخرین چیزی که احتیاج داری، عصبانیت و بیحوصلگی من باشد.
البته که من هنوز همان دخترم، با تمام پیچیدگیها و خرابکاریهایش. قرار نیست در روز تولدت ناگهان به انسانی بالغ، متین و بینقص تبدیل شوم. چنین معجزهای حتی از تواناییهای تو هم خارج است!
اما میخواهم بدانی پشت تمام این بیقراریها، یک حقیقت بزرگ وجود دارد: من تو را میبینم.
شاید نه همیشه آنطور که باید. شاید نه به اندازهای که شایستهاش هستی. اما میبینمت.
زن خستهای را میبینم که بارها دلش شکسته و باز برای ما غذا درست کرده. زنی را میبینم که خودش به آغوش احتیاج داشته، اما آغوشش را برای بچههایش باز کرده. زنی را میبینم که در کوتاهترین فاصله، مادر و همسر و پسرش را از دست داده و با این همه، هنوز دلش میخواهد برای ما کاری کند، چیزی بخرد، مشکلی را حل کند، نگرانیای را از سرمان بردارد.
و هر بار که به این فکر میکنم، از خودم میپرسم: آدم چقدر باید دوست داشته باشد که با این همه داغ، هنوز دلش برای دیگران بتپد؟
مامان، تو قهرمان منی.
نه از آن قهرمانهایی که در فیلمها شنل دارند و با موسیقی حماسی وارد صحنه میشوند. تو از آن قهرمانهایی هستی که گاهی حوصله ندارند، گاهی عصبانی میشوند، گاهی از دردهایشان حرف نمیزنند و گاهی شبها با غصههایی میخوابند که هیچکس از وزنشان خبر ندارد.
قهرمانهایی که صبح روز بعد بلند میشوند و میپرسند: «چی بخوریم؟ چیزی لازم نداری؟ پول داری؟ کجا میری؟ کی برمیگردی؟»
و ما جواب میدهیم و میرویم دنبال زندگی خودمان، بیآنکه بفهمیم همین سؤالهای تکراری، شکل روزمرهٔ عشقاند.
شاید عشق همیشه گفتنِ «دوستت دارم» نباشد. گاهی همان غذایی است که برایت نگه میدارند. همان پولی که از خودشان میزنند تا تو کم نیاوری. همان تلفنی که میزنند تا مطمئن شوند رسیدهای. همان مادری که با وجود تمام غمهایش، هنوز نگران غمهای توست.
اما من میخواهم امروز، در هفتادسالگیات، چیزی را بلند بگویم که شاید باید خیلی زودتر میگفتم:
مامان، تو فقط مادر من نیستی، تو یکی از مهمترین دلیلهای من برای ادامه دادن هستی.
تو تنها پشت و پناه من در این دنیایی. نه چون آدم دیگری در دنیا وجود ندارد، بلکه چون هیچکس دیگری جای تو را ندارد. هیچکس مثل تو از ریشههای من خبر ندارد. هیچکس نمیداند من پیش از آنکه این آدم پر از نگرانی و تناقض و گاهی غیرقابلتحمل بشوم، چه کودکی بودهام. هیچکس مثل تو مرا در تمام نسخههایم ندیده، در روزهای خوب و بد، در موفقیتها و شکستها، در وقتهایی که دوستداشتنی بودهام و وقتهایی که احتمالاً خودم هم دلم نمیخواسته جای خودم باشم.
و تو ماندهای.
با همهٔ آنچه از دست دادهای و همهٔ آنچه هنوز باید تحمل کنی.
کاش میشد برای تولدت چیزی به تو هدیه بدهم که واقعاً اندازهٔ زحمتهایت باشد. نه لباس و کیف و طلا، نه هیچکدام از این چیزهایی که میشود قیمتشان را پرسید و خریدشان. کاش میشد کمی از غمهایت را از دوشت بردارم. کاش میشد برگردم به روزهایی که عزیزانت هنوز بودند و تو لازم نبود اینهمه جای خالی را به خاطر بسپاری.
کاش میشد یک روز، فقط یک روز، دنیا دست از سر تو بردارد.
نه خبر بدی، نه نگرانیای، نه دلواپسی برای بچهها، نه حسابوکتاب فردا. فقط تو باشی و یک روز معمولی که در آن مجبور نباشی قوی باشی.
یک روز که بتوانی بخندی، بیآنکه بعدش یادت بیفتد چه کسی دیگر نیست تا این خنده را با او قسمت کنی.
یک روز که از ته دل خوشحال باشی و احساس نکنی برای خوشحالیات باید از کسی اجازه بگیری.
یک روز که من به جای اینکه نگرانت کنم، خیالت را راحت کنم.
نمیدانم چقدر میتوانم از این آرزوها را عملی کنم. من هنوز دارم زندگی کردن را یاد میگیرم. هنوز گاهی با خودم هم کنار نمیآیم، چه برسد به اینکه بتوانم تمام غصههای تو را سبک کنم. اما دلم میخواهد از این به بعد، سهم بیشتری از آرامش زندگیات باشم و سهم کمتری از نگرانیهایت.
دلم میخواهد یک روز برسد که وقتی به من فکر میکنی، به جای اینکه نگرانم شوی، لبخند بزنی.
دلم میخواهد بدانی تمام آنچه برای من گذاشتهای، در یک جای امن گم نشده است. حتی اگر هنوز نتوانستهام آنطور که باید، جواب محبتهایت را بدهم.
و دلم میخواهد تا وقتی کنار هم هستیم، بیشتر به تو بگویم که چقدر دوستت دارم. نه وقتی که دیر شده باشد. نه در نامهای که دیگر نتوانی بخوانی. نه کنار عکسی که بشود رویش گل گذاشت.
همین امروز. همینجا. وقتی هستی و میتوانم دستت را بگیرم.
مامان جان!
هفتاد سالگیات مبارک.
به دههای خوش آمدی که امیدوارم در آن، زندگی کمی هم هوای تو را داشته باشد. امیدوارم سهمت از روزهای پیش رو، بیشتر خنده باشد و کمتر گریه؛ بیشتر آسودگی باشد و کمتر دلواپسی؛ بیشتر رسیدن باشد و کمتر از دست دادن.
امیدوارم هنوز فرصت داشته باشیم با هم سفر برویم، قدم بزنیم، خرید کنیم، سر چیزهای کوچک بحث کنیم، از هم دلخور شویم و دوباره آشتی کنیم. امیدوارم هنوز کلی روز معمولی پیش رو داشته باشیم، همان روزهایی که وقتی میگذرند، تازه میفهمیم چقدر عزیز بودهاند.
و اگر قرار است در این هفتادسالگی چیزی را از تو بخواهم، فقط این است:
کمی هم برای خودت زندگی کن، مامان.
برای زنی که پیش از مادر بودن، یک انسان بود، با آرزوهای خودش، خستگیهای خودش، دلخوشیهای خودش. زنی که حق دارد به خودش برسد، استراحت کند، چیزی بخرد که دوست دارد، جایی برود که دلش میخواهد و گاهی هم به ما بگوید: «بچهها، امروز دیگه خودتون میدونید؛ من خستهم!»
ما بزرگ شدهایم، مامان. البته روی کاغذ و در شناسنامه! در عمل، هنوز گاهی همان بچههایی هستیم که دنبال دست تو میگردند.
اما تو هم حق داری دستت را کمی از زیر بار زندگی بیرون بکشی و بگذاری خود زندگی، چند دقیقهای بار تو را به دوش بکشد.
تو برای همهٔ ما خیلی کار کردهای. خیلی بیشتر از آنچه میشود شمرد یا جبران کرد.
حالا نوبت ماست که یاد بگیریم هوایت را داشته باشیم.
و من، با تمام نقصها و بداخلاقیها و نابلدیهایم، میخواهم سهم خودم را در این مراقبت پیدا کنم. شاید نه یکشبه، شاید نه بیاشتباه، اما با تمام عشقی که به تو دارم.
تولدت مبارک، قویترین زن دنیای من.
زن هفتادسالهای که سه عزیزش را از دست داده، اما هنوز برای عزیزان باقیماندهاش میجنگد.
زن خستگیناپذیری که کاش زندگی یک بار هم که شده، به جای امتحان کردن قدرتش، کمی نازش را میکشید.
زن عزیزی که من هنوز خیلی چیزها به او بدهکارم، از جمله آرامش خیال.
و مامان، اگر یک روز دوباره دنیا خواست چیزی از تو بگیرد، دلم میخواهد آن چیز، نگرانیهایت باشد. دلم میخواهد دیگر مجبور نباشی برای نگه داشتن همهچیز بجنگی. دلم میخواهد این بار، زندگی چیزی به تو بدهد، یک خبر خوب، یک صبح آرام، یک دلخوشی کوچک، یک دلیل تازه برای خندیدن.
تو در تمام این سالها پشت ما ایستادی.
آرزو میکنم در سالهای پیش رو، دنیا هم کمی پشت تو بایستد.
🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹
یک خاطــــــره؛
یک خاطره هم از تو دارم، مامان، که هر بار یادش میافتم، نمیدانم بخندم یا گریه کنم.
از شمال برمیگشتیم. جاده بود و ما دو نفر و بساط ناهاری که همانجا کنار جاده پهن کرده بودیم. وسط غذا خوردن، یکدفعه از تو پرسیدم:
«مامان، اگه الان من از جاده رد بشم و تو همینجا نشسته باشی و ببینی رفتم زیر تریلی و له شدم، چیکار میکنی؟ واکنشت چیه؟»
تو هم، در کمال خونسردی، لقمهات را خوردی و گفتی:
«هیچی! دیگه مردن عزیزانم برام عادی شده.»
و هر دو یک ساعت تمام به این جواب میخندیدیم.
حالا که فکر میکنم، میبینم این هم از عجایب توست، مامان. آدم سه عزیزش را از دست داده باشد و به جایی برسد که مرگ، به جای یک فاجعهٔ غیرقابلتصور، تبدیل شود به سوژهٔ یک شوخی سر ناهار!
البته که میدانم عادی نشده. مگر میشود مرگ مادر و همسر و پسر عادی شود؟ شاید فقط آنقدر مصیبت دیدهای که دیگر حتی غم هم میداند برای وارد شدن به خانهات باید نوبت بگیرد.
مامان، تو مصیبتهایت را به شوخی تبدیل کردی، نه چون درد نداشتند، بلکه شاید چون نمیخواستی تمام زندگیات به شکل یک عزاداری بیپایان ادامه پیدا کند.
طنز درونت هنوز زنده است، همان چیزی که نمیگذارد غم، تمام اتاقهای وجودت را تصرف کند. طنز بیرونت هم همچنان فعال است، با قابلیت پاسخگویی فوری، حتی در موقعیتهای بحرانی و هنگام صرف ناهار بینراهی!
تو در هفتادسالگی هنوز بلدی آدم را بخندانی، حتی وقتی موضوع خنده، چیزی است که نباید اینقدر تلخ باشد.
و من نمیدانم این را باید از بزرگترین تواناییهایت بدانم یا از تلخترین هزینههایی که زندگی به تو تحمیل کرده است.
فقط میدانم آن روز، کنار جاده، وقتی داشتی ناهارت را میخوردی و از عادی شدن مرگ عزیزانت حرف میزدی، من به جوابت میخندیدم، بیآنکه بفهمم پشت آن یک جمله، چه تعداد شبِ بیخوابی، چه اندازه دلتنگی و چه حجم عظیمی از فقدان خوابیده است.
شاید آن روز من به شوخی تو خندیدم، اما امروز، در هفتادسالگیات، دلم میخواهد به خودت بگویم:
مامان، کاش زندگی آنقدر به تو مصیبت نداده بود که مجبور شوی از مرگ هم جوک بسازی. کاش سهمت از خندیدن، فقط راهی برای زنده ماندن نبود، کاش خیلی وقتها فقط از ته دل خوشحال بودی.
و با این همه، ممنونم که هنوز میخندی.
ممنونم که هنوز آن زن شوخطبعی هستی که میتواند وسط یک جاده، کنار غذایش، با یک جمله دخترش را یک ساعت بخنداند.
هفتادسالگیات مبارک، مامان،
قهرمان خندهتلخِ زندگی من.
تولدت مبارک، الههء من.
دوستت دارم، بیشتر از آنچه بلد بودهام نشان بدهم، بیشتر از آنچه تا امروز گفتهام و بیشتر از تمام کلمههایی که برای نوشتن این نامه پیدا کردم.
دخترت،
همان بچهٔ بزرگسالی که هنوز دلش میخواهد وقتی دنیا زیادی سخت میشود، سرش را بگذارد روی شانهٔ تو و مطمئن باشد که هنوز یک جای امن در این دنیا دارد.
سال واژه: ساده
بیدار شدم که برای ماساژ بروم، یهو دلپیچهی بدی یقهام را گرفت. تا آب جوش نعنا نخوردم، ولم نکرد. ماساژور حدسهایی برای ریشهی دردهایم داشت که وقتی با دکتر مشورت کرد، به بنبست خورد. دکتر گفت فقط مرا ماساژ بدهد که تا روز عمل اوضاع بدنم بدتر از این نشود. انگار زمان هم لج کرده است که نمیگذرد. وقت عمل نمیرسد.
بدنم حرارت داشت و درد میکرد. اسنپی گرفتم. انگار راننده اسنپ گوشهایش سنگین بود که هر بار باید داد میزدم تا جوابش را بدهم. بعد از خوردن دمنوشی، توی پختن ناهار به مادر کمک کردم. بعد از خوردن ناهار هم پتو را بغل کردم، خابیدم.
وقتی بیدار شدم، به نویسندهساز رفتم. دیدم میخاهند آزادنویسی کنند. همراهشان شدم. با نوشتن کمی از ناآرامیها و نشخوارهای ذهنیام، نفس راحتی کشیدم. کلمه هم نوشتیم. انگار این هفته امیدوارتر به نظر میرسیدم.
بعد هم با پروژهای که باید برای دانشگاه آماده میکردم کلنجار رفتم. وسطش هم خاهرم هی پارازیت میانداخت، چیزی از دیوانه شدنم نمانده بود. به جاهای نسبتن خوبی رسیدم. فردا باید بیشتر رویش کار کنم.
بابالنگدراز عزیزم، سلام.
نامههای بدون جواب. همچنان. لابد فرصت نمیکنی. امروز خوب بودم. معمولی بودم. معمولی کسل و غمزده. همین که بیشتر از روزهای پیش، زبان خواندم، کافیست. مقالهای از چرندوپرند دهخدا خواندم و رونویسی کردم. باید مایههای طنزش را تشخیص میدادم. فردا کلاس طنزنویسی داریم. بابا بهنظرت برای کارشناسی ارشد اقدام کنم؟ تحصیلات آکادمیک ملولم میکند. کلاسها خوب بودند. خوب نوشتم و خوب گوش دادم. اینترنت هم جنون گرفته. امروز، خود را به آبوآتش زدم تا وصل شوم و سرزبان و نویسندهساز را باشم. نشد که نشد. اعصابم را خط خطی کرد. خوابیدم. موسیقی گذاشتم. به قدری آرامشزا بود که آزردگی را فراموش کردم. اما عبوس بودم. عبوس خموش. با هماتاقیها کلمهای حرف نمیزدم. بابا گاهی نمیتوانم با هیچکس حرف بزنم. حتی با شخص شخیص شما. با مادر تلفنی صحبت کردم. اینقدر خبرش را نگرفتم تا اینکه خودش پا پیش گذاشت. شاید بروند مشهد. من هم دلم حالوهوای معنوی حرم را میخواهد. پارسال از امام خواستم که رها شوم از رنجی که دارم. میدانید چه شد؟ عاشق شدم. قوز بالا قوز. عشق نافرجام. بابا جدایی عاطفی برای همه اینقدر دشوار است؟ هنوز هم گریه میکنم. اما دروغ چرا. تبوتاب اوایل را ندارم. خسته شدهام بابا. بیثمری و ناکامی با آدم اینکار را میکند. یادداشتی نوشتم و در کانالم هوا کردم. یک بخشاش بسیار خلاقانه از آب درآمد. خودم هم باور نمیکنم. پس این است معجزهی نوشتن. بابا مراقب خودت و من باش. برایم آرزوی صبر کن. صبر. کلید گشایش. باید صبر کنم. باید.
کانال من:
https://t.me/mrymsedaghat21
From زینب قهرمانی on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From نسیم کمالی on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From لاله حقیقت on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From مهناز روئین تن on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From فاطمه محمودپور on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From زهرا هادی on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From زری عارضی on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From زکیه سپهرنیا on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From ساحل خسروی on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From گلی موعودی on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From مرضیه رضایی on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From زری قوام on گزارش نیک ۱۵۵: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From مـهـرداد شـقاقـی on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From ندا احمدی :): on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From معصومه عباسزاده on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From پروانه اسدزاده on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From معصومه روستائی on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From نعیمهصدقیان on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From سامان مفیدی on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From مریم ابراهیمی قندک on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From نعیمه غفارپور on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From علی آراسته on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From زهرا باوفا on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From مهسامقصودی on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From غزاله فائق on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From عسل فاطمی on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From مریم گل مکانی on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From مرضیه رضایی on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From زینب شاگردی on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From کوثر علیزاده on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From شکوه طایفی on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From مریم سادات صداقت on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟
From سحر فرهادی on گزارش نیک ۱۶۷: امروز چه کارهای مفیدی انجام دادید؟